نظریه­های مدیریت مشارکتی و راهکارهای اجرای آن در سازمان

نظریه­های مدیریت مشارکتی و راهکارهای اجرای آن در سازمان

نظریه­های مدیریت مشارکتی و راهکارهای اجرای آن در سازمان

– نظریه­های مدیریت مشارکتی:

اهم نظریه­هایی که مبتنی بر مدیریت مشارکتی اند عبارتند از:

سبکهای متداول مدیریت لیکرت (سیستم چهارم لیکرت) در این نوع مدیریت اعتماد و اطمینان کاملی نسبت به زیردستان ابراز می‌شود. تصمیم گیری به طور وسیع در سراسر سازمان توزیع می‌گردد. انگیزش کارکنان بر اثر مشارکت مستقیم آنها در تعیین پاداشهای اقتصادی، هدفها، بهبود روشها و ارزشیابی پیشرفت در جهت هدفها بوجود می‌آید. تحت این نوع مدیریت، کنش و واکنش متقابل رئیس- مرئوس گسترده، دوستانه و توام با اعتماد و اطمینان فراوان است. از لحاظ فراگرد کنترل مسؤلیت جمعی و گسترده ای وجود دارد که واحد های پایین تر کاملا در آن مشارکت دارند (هرسی و بلانچارد به نقل از علاقه بند،1379).

انسان گرایانی چون هرزبرگ ومزلو معتقدند که برآوردن نیازهای اساسی افراد، نقش مهمی در رضامندی، کارآیی و تولید آنها ایفا می‌کند و شرکت داشتن کارمند در تصمیم گیری ها و”مطرح بودن ” او از جمله این نیازهای اساسی به شمار آمده است. از دیدگاه انسان گرایان مشارکت، توزیع قدرت در سازمان است و مکانیسمی می‌باشد که بوسیله آن، مدیریت در پی تامین هرچه بیشتر منافع هر دو گروه کارگر وکارفرماست. انسان گرایان معتقدند که مشارکت افراد در امور و تصمیم گیریها می‌تواند بر یکپارچگی گروههای کاری بیفزاید، باعث تقویت روحیه کارکنان شود و تعهد بیشتری در آنها نسبت به اهداف سازمانی ایجاد کند و مشارکت می‌تواند نیازهای خودیابی و احترام کارکنان را پاسخگو باشد (هرزبرگ به نقل از سعادت،1372).

مکتب نئو کلاسیک نیز مشارکت را یکی از عناصر اصلی سازمان و مدیریت به شمار می‌آورد. محققینی که مطالعات هاثورن[1]را انجام می‌دادند، به طور اتفاقی به مساله مشارکت و اهمیت آن پی بردند. در این مطالعات، در طی مصاحبات متعدد و طولانی، احساس ونظر کارگران درباره کار و وظایفشان مورد بررسی و دقت قرار گرفت. التون مایو[2] درباره این گروه از کارگران می‌نویسد که “قبل از هر تغییری در برنامه، گروه مورد مشورت قرار می‌گیرد. نکات ونظراتی که اعضای گروه بیان می‌دارند، می‌شنویم و مورد بحث و مذاکره قرار می‌دهیم وحتی در مواردی، می‌گذاریم که نظرات آنها، جانشین نظرات ما شود، و بدون تردید، این احساس در گروه بوجود آمده است که در امور مشارکت دارند و همگی معتقدند که در اثر این مشارکت، تولید افزایش یافته است” (سعادت، 1372).

التون مایو در نظریه روابط انسانی به مشارکت در تصمیم گیری در جریان امور اشاره می‌کند؛ طبق این نظریه، وظیفه رهبر تحقق هدفها از طریق ایجاد تعاون و همکاری در میان زیر دستان است و لازمه این امور مهم ایجاد روابط انسانی است (هرسی و بلانچارد به نقل از علاقه بند،1379).

تئوری بهداشت انگیزش هرزبرگ[3]، با توجه به این تئوری برنامه مشارکت کارکنان می‌تواند موجب انگیزش درونی کارکنان شود؛ در نتیجه آنها فرصتهایی را برای رشد پذیرش مسؤلیت و مشارکت بیشتر در امور پیدا می‌کنند (هرسی و بلانچارد به نقل از علاقه بند،1379).

داگلاس مک گرگور[4] در تئوری y فرض می‌کند که مردم طبیعتا تنبل و غیر قابل اعتماد نیستند. به موجب این تئوری انسان اصولا می‌تواند در کار خود، خلاق و خود فرمان شود به شرطی که به طور مقتضی برانگیخته شود. بنابراین، وظیفه اساسی مدیریت باید این باشد که این استعداد بالقوه را در انسان آشکار و بالفعل سازد (هرسی و بلانچارد به نقل از علاقه بند،1379).

 

2-2-2- الگوهای مدیریت مشارکتی:

مطلب مرتبط :   دانلود کاملترین نمونه های تجربیات برتر آموزشی

مشارکت کارکنان در سازمان پدیده ای است که در خلاء صورت نمی گیرد. روش هایی برای جلب مشارکت کارکنان وجود دارد که در دو بخش سهیم نمودن کارکنان در منافع سازمان و مشارکت کارکنان در اداره امور سازمان مورد مطالعه قرار می‌گیرد ( صادقی فرد و نقوی،1382).

 

الف: سهیم نمودن کارکنان در منافع سازمان:

در گذشته کارکنان سازمان مصرف کنندگانی بیش نبودند و صرفا در قبال ساعاتی از حضور خود در سازمان مزد دریافت می‌کردند امروزه با تحقیقاتی که در مورد انگیزش و بهره وری سازمانی به انجام رسیده مشخص شده است که افزایش تعهد و جلب مشارکت کارکنان در یک سازمان منوط به ذی نفع نمودن آنان در منافع سازمان، به شکل واگذاری قسمتی از سهام است.

 

ب: مشارکت کارکنان در اداره امور:

با واگذاری سهام و قسمتی از مالکیت سازمان به کارکنان، فرآیند مشارکت خودبه خود در سازمان جریان پیدا می‌کند و نیاز به ایجاد سیستمهای مشوق در این زمینه کاهش پیدا می‌کند اگر امکان واگذاری سهام و مالکیت سازمان بنا به هر دلیل به کارکنان امکان پذیر نباشد، سازوکارهای زیر جهت ترغیب مشارکت مناسب است.

 

1- استفاده از طرح پیشنهادات یا صندوق پیشنهادات:

یکی از روش های مشارکت کارکنان در سازمان استفاده از نظام پیشنهادات است با اجرای این طرح زمینه لازم برای ارائه نظرات و پیشنهادات کارکنان فراهم شده و اعضا می‌توانند دیدگاه های خود را در امور مختلف ابراز نمایند (همان منبع).

 

 

2- حلقه های کیفیت:

حلقه های کیفیت، گروه های کوچکی از داوطلبان یک حوزه کاری مشخص هستند که به شناسایی تجزیه و تحلیل و در پایان به حل مساله حوزه مربوط به خود می‌پردازند. اعضای گروه با انتخاب یک مساله مشخص اطلاعات مربوط به آن مساله را جمع آوری نموده و سپس با استفاده از روش های مختلف پیشنهادات لازم را به مدیریت ارائه می‌نمایند (همان منبع).

 

3- مدیریت بر مبنای هدف :

یکی از روش های مشارکت در سازمان استفاده از مدل مدیریت بر مبنای هدف است این مدل در اوایل دهه 1950 به وسیله پیتر دراکر عنوان شد و سپس توسط جان هامبل و جورج اودیورن توسعه یافت. در تعریف مدیریت بر مبنای هدف گفته می‌شود که: فرآیندی است که به وسیله آن مدیران سطوح بالا و پایین موسسه مشترکا هدف های عمومی را تشخیص می‌دهند موارد مهم مسولیت هر فرد را بر حسب نتایجی که از آغاز انتظار می‌رود معلوم می‌کنند و این اقدامات به عنوان راهنمایی برای بکار انداختن واحد و ارزیابی سهم هر عضو بکار می‌رود (همان منبع).

 

4- مدیریت کیفیت جامع:

مدیریت کیفیت جامع به عنوان یکی دیگر از شیوه های مشارکت کارکنان در امور تلقی می‌شود. البته اهداف دیگری نیز از اجرای مدیریت کیفیت جامع دنبال می‌شود مانند بهبود کیفیت، مدیریت کیفیت در برگیرنده کنترل کیفیت و هم تضمین کیفیت است علاوه بر آن شامل مفاهیم خط مشی کیفیت، طرح ریزی کیفیت و بهبود کیفیت نیز می‌شود.

مدیریت کیفیت فراگیر به کلیه مفاهیم یاد شده، راهبرد مدیریت جامع بلند مدت و مشارکت تمامی اعضای یک سازمان برای تامین منافع خود سازمان، مشتریان و کل جامعه می‌افزاید (همان منبع).

2-2-3-تعاریف مدیریت مشارکتی:

مدیریت مشارکتی عبارتست از فرآیند همکاری و نفوذ کارکنان در درجات مختلف فرآیند تصمیم گیری سازمان بطور فعال و واقعی و به صورت درگیری ذهنی و فکری و داوطلبانه و آگاهانه در جهت اهداف گروهی که منجر به انگیزش کارکنان و تلاش به منظور تحقق اهداف و مسولیت پذیری و آفرینندگی آنان شود. (فردریک[5] به نقل از صادقی فرد و نقوی،1382).

مطلب مرتبط :   بررسی اهرم انحلال و دیگر راه‌های تعادل و توازن در صورت پارلمانی شدن نظام ایران

مدیریت مشارکتی عبارتست از فرآیند هدفگرا که درآن سرپرست به همراه کارکنان سازمان در جهت شناسایی و حل مساله مشترک، کوشش می‌کنند (همان منبع).

از لحاظ قدرت و اختیارات سازمانی مدیریت مشارکتی عبارتست از مجموعه گردش کار و عملیاتی که تمام کارکنان و زیردستان یک سازمان را در روند تصمیم گیریهای مربوط به آن سازمان دخالت می‌دهد و شریک می‌سازد. تاکید این نوع مدیریت بر همکاری و مشارکت علاقمندانه و داوطلبانه عموم افراد است و می‌خواهد از ایده ها، نظریات و ابتکارات آنها در حل مسایل و مشکلات سازمان استفاده کند. لذا اساس فرآیند این مدیریت بر بنیان تقسیم اختیارات، بین مدیریت و کارکنان استوار است (سازمان پژوهشهای علمی و صنعتی ایران، 1368).

دخالت و ورود کارکنان مختلف سازمان در رده های گوناگون بر حسب ضرورت و در فرآیند تبیین مشکل، تجزیه و تحلیل موقعیت، بررسی و دستیابی به راه حلهای مناسب را مدیریت مشارکتی تعریف کرده اند ( براتیان، 1381).

مدیریت مشارکتی به معنای شرکت کارکنان در زمینه های مختلف، برنامه­ریزی، تصمیم گیری، اجرا کنترل و ارزیابی می‌باشد (کوپانو[6]، 2004).

مدیریت مشارکتی به معنای شرکت کردن و تاثیر گذاری کارکنان بر تصمیمات مؤثر سازمان می‌باشد ( بارتل، 2005).

2-2-4- راه کار های اجرای مدیریت مشارکتی در سازمانهای آموزشی

الگوی مدیریت مشارکتی را می‌توان در سازمان های آموزشی و مدیریت آموزشگاهی به کار برد. کاربست این الگو در مدیریت آموزشگاهی به راهکارهای اجرایی زیر است:

 

1- مدرسه محوری

در این الگو مدرسه محور همه تصمیم­گیری­هاست. سازمان­ها و مدیریت­های آموزش و پرورش همه نوع دخالتی در امور داخلی مدارس نخواهند داشت. چنین مدارسی که به مدارس خود گردان معروف اند، محصول نظام های آموزشی غیر متمرکز می‌باشند.

 

2– شوراهای تصمیم گیری

در نظام مدیریت مشارکتی، شورای معلمان، شورای دانش آموزان، شورای مدرسه و… باید از حالت انفعالی خارج شود. این گونه شوراها در مدیریت مشارکتی باید نقش فعال داشته باشند و دارای قدرت تصمیم گیری باشند. یکی از تفاوتهای مدیریت مشارکتی و مدیریت استبدادی نیز همین است که در مدیریت استبدادی به علت خودکامگی، معلمان حق اظهارنظر در تصمیم گیری در امور مدرسه را ندارند. شورای معلمان بهترین مرکز تصمیم گیری در مدارس است وقتی معلمان در ارائه راه حل یا اتخاذ تصمیمی دخالت داشته باشند آن تصمیم و راه حل راپشتیبانی می‌کنند و این پشتیبانی موجب کاهش مقاومت های احتمالی آنها در حین اجرای تصمیمات می‌گردد.

 

3- تشکیل گروههای آموزشی ودرسی:

بوجود آمدن این گروههای تخصصی وپژوهشی در مدارس می‌تواند در جریان اهداف مدیریت مشارکتی کارکردهای زیر را داشته باشند و موجب پویایی، خلاقیت و نوآوری گردند.

الف) برنامه ریزی آموزشی و درسی

ب) ارائه و اجرای روش های فعال تدریس

ج) ارائه و اجرای روش های علمی سنجش و اندازه گیری از پیشرفت تحصیلی دانش آموزان.

 

4– ایجاد دفتر ارزشیابی:

در مدیریت مشارکتی پاسخگو بودن درباره کار انجام شده نه به شیوه مدیریت کلاسیک، امری اساسی است به همین دلیل ایجاد دفتر ارزشیابی در مدرسه به منظور ارزشیابی از تمامی اجزای سیستم مدرسه ضروری به نظر می‌رسد (تصدیقی، 1381).

[1]-Hawthorn

[2]-Elton Mayo

[3]-Motivation-Hygiene Theory.

[4]-Douglas McGregor

[5]-Feredrich

[6]-Kopano, A.

92

دانلود مقاله تحقیق پایان نامه

No description. Please update your profile.

~~||~~Comments Are Closed~~||~~