دانلود پایان نامه معیارهای ارزیابی عملکرد و کیفیت اقلام تعهدی

Businessman pressing play button to start

Widget not in any sidebars
سود برآیند کلیه تغییرات در حقوق صاحبان سرمایه طی یک دوره مالی به‌استثنای تغییرات ناشی از سرمایه‌گذاری توسط صاحبان سرمایه و توزیع منابع بین آن‌ها می‌باشد (اربابیان، 1385).
سود به‌عنوان یکی از اساسی‌ترین عناصر صورت‌های مالی، به‌عنوان معیارهای ارزیابی عملکرد مدیریت، واحد تجاری، پیش‌بینی فعالیت‌های آتی و مبنایی برای محاسبه مالیات موردتوجه سرمایه‌گذاران، اعتباردهندگان، حسابداران، مدیران و …، قرار می‌گیرد؛ اما ازآنجاکه هر شرکتی دارای سیستم حسابداری خاص خود است، سود تحت تأثیر رویه‌های حسابداری قرار می‌گیرد که مدیریت آن را انتخاب می‌کند و امکان انتخاب رویه‌های حسابداری این فرصت را به مدیریت می‌دهد تا در زمان شناخت و اندازه‌گیری هزینه‌ها و درآمدها تصمیم‌گیری کند؛ بنابراین مدیریت فرصت اعمال‌نظر می‌یابد و انگیزه دارد با به‌کارگیری رویه‌های غیر محافظه‌کارانه حسابداری، رشد سود شرکت را ثبات بخشد. شواهد تجربی دخل و تصرف مدیریت در سود را تأیید می‌کند (تئو و همکاران، 1998).
این فرض وجود دارد که مدیران فرصت‌طلب به منافع شخصی خود می‌اندیشند بنابراین ممکن است آنان برای کسب منافع سود حسابداری را دست‌کاری کنند. انگیزه اصلی مدیران افزایش پاداش فعلی از طریق افزایش سود حسابداری است. شناخت زودتر از موقع درامدها، سرمایه‌ای کردن مخارج جاری، تخصیص هزینه‌ها به دوره‌های طولانی‌تر نمونه‌ای از روش‌هایی است که مدیران به کار می‌برند تا سود حسابداری را افزایش دهند. رفتار فرصت‌طلبانه مدیران اقتضاء می‌کند در گزارش سود، دخل و تصرف کنند، بدیهی است با کشف این دخل و تصرف‌ها کیفیت سود شرکت مورد سؤال قرار می‌گیرد (کونان و همکاران، 2004).
2-16 ظهور نظریه کیفیت سود
نظریه کیفیت سود برای اولین بار توسط تحلیلگران مالی و کارگزاران بورس مطرح شد، زیرا آنان احساس می‌کردند سود گزارش‌شده قدرت سود را آن‌چنان‌که در ذهن مجسم می‌شود نشان نمی‌دهد. آنان دریافتند که پیش‌بینی سودهای آینده بر مبنای نتایج گزارش‌شده، کار مشکلی است. افزون بر این، تحلیلگران فهمیدند که تجزیه‌وتحلیل صورت‌های مالی شرکت‌ها به دلیل نقاط ضعف متعدد در اندازه‌گیری اطلاعات حسابداری کار مشکلی می‌باشد. سؤال اساسی این است که چرا تحلیل‌گران مالی در ارزیابی خود از سود خالص گزارش‌شده و یا سود هر سهم شرکت (بدون تعدیل) استفاده نمی‌کنند و جانب احتیاط را رعایت می‌نمایند. پاسخ این است که در تعیین ارزش شرکت نه‌تنها به کمیت سود، بلکه باید به کیفیت آن نیز توجه شود. منظور از کیفیت سود، زمینه بالقوه‌ی رشد سود و میزان احتمال تحقق سودهای آتی است. به‌بیان‌دیگر، ارزش یک سهم تنها به سود هر سهم سال جاری شرکت بستگی ندارد بلکه به انتظار از آینده شرکت و قدرت سود‌آوری سال‌های آینده و ضریب اطمینان نسبت به آن بستگی دارد‌ (جهان خانی و ظریف فرد، 1374: 44).
وجود زمینه‌های مناسب برای دست‌کاری سود ناشی از تضاد منافع و همچنین به علت پاره‌ای از محدودیت‌های ذاتی حسابداری ازجمله 1- نارسایی‌های موجود در فرایند برآوردها و پیش‌بینی آتی 2- امکان استفاده از روش‌های متعدد حسابداری باعث شده است که سود واقعی یک بنگاه از سود گزارش‌شده در صورت‌های مالی متفاوت باشد، محققان و دست‌اندرکاران حرفه حسابداری به دلیل اهمیت سود به‌عنوان یکی از مهم‌ترین معیارهای ارزیابی عملکرد و تعیین‌کننده ارزش بنگاه‌های اقتصادی ناگزیر به ارزیابی سود گزارش‌شده توسط بنگاه‌های اقتصادی می‌باشند که برای ارزیابی این سود از مفهومی به نام کیفیت سود استفاده می‌شود.
2-17 کیفیت سود
کیفیت سود یک مفهوم چندبعدی است و تعریفی که همگان نسبت به آن اجماع و اتفاق‌نظر داشته باشند، در خصوص کیفیت سود وجود ندارد. کیفیت سود عبارت است از: توان سود در بازنمایی و بیان صادقانه واقعیت‌های اقتصادی مؤثر بر عملکرد مالی شرکت‌ها (بولو، 1386).
در مطالعات صورت گرفته در این زمینه هر یک از محققان به تعاریف مختلفی از کیفیت سود اشاره‌کرده‌اند که از آن جمله: ازنظر اسچیپر و رینسنت (2003) کیفیت سود تا حدی به سود هیکسی نزدیک است آن‌ها بر این باورند که سودی که به سود هیکسی نزدیک باشد از کیفیت بالایی برخوردار است، لازم به ذکر است که هیکسی (1939) سود را مبلغی تعریف کرد که شخص می‌تواند طی یک دوره مصرف کند و در آخر دوره دارای همان رفاهی باشد که اول دوره داشته است.
کیفیت سود ازنظر عبودی (2004) بخشی از سود حسابداری است که به احتیاط و بصیرت مدیریت حساس است. ازنظر وی سود حسابداری از 2 جزء تشکیل‌شده است 1- جریان نقدی که عیناً قابل‌مشاهده است 2- اقلام تعهدی که می‌توانند مدیریت شوند (ایمانی برندق، 1385).
دیچو و دایچو (2003) از کیفیت اقلام تعهدی سرمایه در گردش برای بررسی کیفیت سود استفاده کردند. آن‌ها اظهار داشتند که هر چه کیفیت اقلام تعه
دی
بیشتر باشد، کیفیت سود بیشتر می‌شود.
ازنظر پنمن و ژانگ (2002) سودی باکیفیت محسوب می‌شود که شاخص مناسبی برای سود دوره آتی باشد. به این سود اصطلاحاً سود باثبات گفته می‌شود. درواقع ازنظر آن‌ها پایداری سود معیار کیفیت سود محسوب می‌شود (پنمن و ژانگ، 2002).
2-18 عوامل مؤثر بر کیفیت سود
کیفیت سود دارای مفهوم چندبعدی است که عناصر آن را می‌توان به دو گروه کیفی و کمی تفکیک نمود، گروه کیفی، مربوط به آن عناصری هستند که در سیستم حسابداری موجود بوده و قابلیت اندازه‌گیری و کمی شدن را ندارند ولی عناصر کمی، توان و قابلیت کمی شدن را داشته و می‌توان آن‌ها را در سیستم حسابداری ثبت نمود؛ به‌طورکلی عناصر کیفیت سود را می‌توان به‌صورت زیر مورد تشریح قرارداد (ایمانی برندق، 1385).
2-18-1 روش‌های مورداستفاده در حسابدارى
کیفیت سود و کیفیت اصول حسابداری به هم مرتبط‌اند زیرا انتخاب و کاربرد اصول حسابداری به‌طور مستقیم بر کیفیت سود اثرگذار است کیفیت سود به دلایل مختلف تحت تأثیر روش‌های حسابداری قرار می‌گیرد که در زیر به آن‌ها اشاره می‌کنیم.
2-18-1-1 مدیریت سود
روش‌هاى حسابداری بر کیفیت سود مؤثرند؛ زیرا کیفیت سود مرتبط با روش‌هایی است که حسابداران و مدیران از طریق آن‌ها قادر به مدیریت و نشان دادن رقم سود، به‌دلخواه خود هستند. مدیریت سود زمانى رخ مى‌دهد که مدیران در چگونگى گزارشگرى مالى، براى گمراه کردن سهامداران درباره عملکرد اقتصادى شرکت، یا اثر بر نتایج قراردادهایى که بستگى به گزارش‌هاى حسابدارى دارند قضاوت‌هایی را انجام دهند، مدیران به روش‌هاى مختلفى همچون برآورد رخدادهاى اقتصادى آتى، عمر مفید، ارزش اسقاط دارایى‌هاى بلندمدت، تعهدات بازنشستگى، مالیات معوقه، زیان سوخت مطالبات، کنار گذاری دارایی‌ها، انتخاب روش‌های حسابدارى استهلاک، ارزش‌گذاری موجودى، چگونگى برخورد با هزینه‌هاى پژوهش و توسعه، تبلیغات، نگهدارى و سیاست‌های اتخاذى درباره ادغام و اجاره به‌شرط تملیک و غیره بر سود مدیریت می‌کنند.
2-18-1-2 روش‌های حسابدارى محافظه‌کارانه
این روش‌ها، رابطه نزدیکى با کیفیت سود دارند؛ یعنى کیفیت سود خالص محاسبه‌شده به روش محافظه‌کارانه از سود خالص غیر محافظه‌کارانه بالاتر است؛ زیرا ریسک بیش از واقع نشان دادن سود بیش از ریسک کمتر از واقع نشان دادن آن است.
2-18-1-3 عدم ثبات رویه در استفاده از روش‌های حسابدارى
عدم ثبات رویه، اثر منفى بر کیفیت سود دارد؛ زیرا اغلب، تغییرات در به‌کارگیری روش‌هاى حسابدارى، موجب افزایش و رشد واهى سود گزارشى می‌شود و پیش‌بینى سودهاى آتى را با مشکل مواجه مى‌سازد، از طرفی هر چه تغییرات در روش‌های حسابداری بیشتر باشد پیش‌بینی سودهای آتی به‌وسیله سود سال جاری مشکل‌تر خواهد بود(بولو و طالبی، 1389: 15).
2-18-1-4 ریسک تغییرپذیرى
این مبحث به قابلیت اطمینان و اعتماد سود خالص مربوط مى‌شود. هرچه قضاوت، برآورد و تخمین‌هاى ذهنى در فرآیند اندازه‌گیرى، دخیل شوند کیفیت سود پایین خواهد آمد. وجود قضاوت در برآوردهاى حسابدارى منجر به عدم اطمینان به سود و درنهایت، کیفیت آن می‌شود و هر چه دامنه این امر وسیع‌تر باشد اثر منفى بیشتر بر کیفیت خواهد گذاشت؛ چراکه یکى از مفاهیم مهم کیفیت سود، صحت و دقت اندازه‌گیرى است. بنابراین مى‌توان گفت: انحرافات زیاد، بیانگر متفاوت بودن برآوردها از نتایج واقعى بوده، آن‌هم نشان‌دهنده کیفیت پایین سود است.