روانشناسی با موضوع نشانه‌های سوءمصرف مواد

AI (Artificial Intelligence) concept.

مشکلات جسمی و روانی: بعضی از نتیجه های گروه جسمی – روانی که بخاطر مصرف مواد مخدر در کوتاه مدت یا دراز مدت عاید آدم می شه به قرار زیره:

مشکلات

۱- به گفته پزشکان مواد مخدر یه جور سمه و مصرف این مواد باعث یه جور مسمومیت می شه که به مرور آثار داغون کننده خود رو بروی جسم و اعصاب و روان آدم می گذارد.

۲- مواد مخدر اعصاب حسی و مراکز مغزی رو تخدیر و بی حس کرده و از حساسیت اونا می کاهد در نتیجه منتهی به کم شدن اندازه درک و حساسیت روحی شخص می شه.

۳- مشکلات سوء مصرف مواد مخدر به مروز زمان بر جسم و روان آدمی به گونه ایه که سلامت جسمی و روانی رو از آدم می گیرد و بدین وسیله اون رو از هر حیوونی زبون تر می سازه اون رو تبدیل به موجودی می کنه که نه حیوانه، نه آدم، حیوان نیس، چون جسمش سالم نیس. آدم نیس چون بدون احساسات و احساسات و اراده و ابتکار و خلاقیته.

خلاقیت

۴- مصرف کننده مواد به هر انگیزه ای دست به اینجور کاری زده باشه پس از لحظات یا ساعات سرخوشی دچار اندوه و ناامیدی و نگرانی و اضطراب زاید الوصفی می شه.

اضطراب

۵- کسائی که تریاک و مشقات اون رو مصرف می کنه و دیر یا زود به عوارضی چون، بیدار خوبی، رعشه عضلات، حالت تهوع، کاهش فشار خون، از دست دادن قدرت بیان، بی دقتی در بینایی گرفتار می شن (قایدی و قایدی،۱۳۹۲).

مشکلات اقتصادی ومالی:

۱- خسارت بر اقتصاد و وضعیت مالی خونواده معتاد. این خسارت و هزینه تحصیلی بیشتر قسمت خیلی از درآمد مالی خونواده معتاد رو شامل می شه. امکاناتی که می بایست در جهت رفاه و آسایش و آموزش و تربیت اعضای خونواده قرار می گرفت، دود می شه و به آسمون می رود.

۲- خسارت وارد بر اقتصاد کشور به وجود اومده توسط نگهداری معتادان در زندانا. براساس آمارهای موجود تعداد زندانیان کشور در سالای ۱۳۷۷ و ۱۳۷۸ بین ۱۵۰ تا ۱۶۰ هزار نفر بوده که بیشتر از ۶۰ درصد اونا یعنی ترتیب یکصد هزار نفر، اونا رو معتادان و مجروحین مواد مخدر تشکیل داده ان.

۳- اعتیاد و قاچاق مواد مخدر  مانعی بزرگ بر سر راه پیشرفت و رونق اقتصادی، خسارتای به وجود اومده توسط سوء مصرف و قاچاق مواد مخدر بر اقتصاد مملکت هرساله بالغ بر ۱۵۰۰ میلیارد تومنه که در مقایسه با تعداد معتادان کشور سرانه هر معتاد  بالغ بر دو هزار تومن در روز می شه (سرداری،۱۳۸۹).

مشکلات فرهنگی  اجتماعی

۱- نبود اعتیاد و امنیت اجتماعی؛

۲- اعتیاد تهدیدی علیه بهداشت عمومی (ایران پور،۱۳۹۰).

مشکلات الهی

بخاطر وجود پدیده شوم قاچاق و سوء مصرف مواد مخدر به فرد مصرف کننده، خونواده و دور و بری ها اون و به عموم جامعه خسارتایی وارد می شه که اصلا حتی با هزینه کردن میلیاردها تومن جبران نمی شه. بعضی از این خسارتا به قرار زیره:

۱- محروم شدن کودکان از داشتن خونواده مناسب؛

۲- متلاشی شدن کانون گرم و با صفای خونواده، از هم گسیخته شدن عشق مشترک (رستگار، ۱۳۸۷).

شکل های جور واجور مواد

هر ماده ای که پس از وارد شدن به ارگانیزم بتونه بر یک یا چند کارکرد اون اثر بزاره ماده مخدره. البته کلمه مخدر به شکل اصطلاحی به کار رفته و مواد مخدر تخدیر کننده نیس. الان اصطلاح مواد روان گردان اصطلاح مناسبی واسه جانشین مواد مخدره.

پیچیدگی موضوع مصرف مواد غیر قانونی در اصطلاحات مربوط به اون درخشش پیدا کرده و انگار این اصطلاحات مرتبا با تشکیل شوراهای جور واجور حرفه ای و دولتی تغییر پیدا میکنن. یکی از سوالات که مطرح می شه اینه که چه نامی باید روی مواد تغییر دهنده مغز گذاشته شه. چاپ چهارم کتابچه تشخیصی و آماری مشکلات روانی(DSM- IV) اونا رو مواد می نامد. در DSM- IV معنی مواد روان گردان شامل مواد شیمیایی موثر بر مغز مثل حلالای آلی که ممکنه عمدا یا اشتباهی خورد شه، نیس. مواد قانونی رو نمیشه از مواد غیر قانونی تفکیک کرد. خیلی از مواد قانونی مثل مرفین بیشتر با روشای غیر قانونی جفت و جور شده و واسه مقاصد تجویز نشده، مصرف می شن. واژه مواد در کل، بر واژه دارو ترجیح داره، چون دارو سر بسته به معنی ماده شیمایی مصنوعیه، در حالی که خیلی از مواد با الگوهای سوء مصرف طبیعی رابطه دارن یا واسه مصرف آدم تولید نشده ان، مانند چسب هواپیما (کاپلان و سادوک، ۱۹۹۸، به نقل از ناصری،۱۳۸۹).

جدول ۲-۱: طبقات جور واجور مواد

 

DSM- IVICD-10
الکلالکل
آمفتامینامحرکای دیگه، از جمله کافئین
کافیئینمسکن یا خواب آورها
حشیشکانابینوئیدا
کوکائینکوکایین
توهم زاهاتوهم زاها
مواد استنشاقیحلالای فرار
نیکوتینتوتون
مواد افیونیمواد افیونی
فن سیکلید ینمصرف چند ماده
بیحالی زاها، خواب آورها، اضطراب زداها 
چند ماده 

تعریف کاملی واسه مواد مخدر و روان گردان که کامل و مانع باشه نمیشه یافت، چون اثر این جور مواد، حتی یه ماده روی افراد متفاوت در خیلی از موارد مختلفه. از مواد جورواجور بعضی مخدر، بعضی محرک، تعدادی توهم زا و تعدادی اثرات جورواجور دیگری مانند ابعاد بیحالی و کنه کنندگی بر جسم و روان و یا هر دو داره، حال اینکه مخدر بعضی مست کننده اعصابه و فقط شامل یه دسته از مواد می شه روان گردانا که در سالای گذشته کار برد و سیع تری پیدا کردن، از نظر کلمه ای اعضای فیزیولوژیکی رو شامل نمیشه و از نظر ترکیبات شیمیایی هم جور واجور بوده و از منابع طبیعی و غیر طبیعی مختلفی استخراج، استحصال و ساخته می شن. به هر حال مواد مورد بحث رو به روش های زیادی میشه طبقه بندی کرد. مثلاً اگه اونا رو به طبیعی، نیمه طبیعی، نیمه مصنوعی و مصنوعی گروه بندی کنیم، یا از نظر تاریخ کشت آشنایی بشر با اونا و یا کشف و ساخت اونا دسته بندی کنیم و یا در دو گروه، یعنی گروه مواد مخدری که مصرف پزشکی داره یا مواد مخدری که مصرف پزشکی نداره، دسته بندی شن، همه درست بوده، ولی در عین حال هیچ کدوم طبقه بندی یا تعریفی کامل و مانع نیست (افشار، ۱۳۹۳).

هر چند متخصصین، طبقه بندیایی از جنبه های علمی و تجربی ارائه دادن، ولی بهترین نوع گروه بندی طی سالای گذشته، طبقه بندی مواد به کنه کننده، تحریک کننده و توهم زا هاست که تا اندازه زیادی در مجامع بین المللی قبول شده. در این طبقه بندی با در نظر گرفتن شباهت ساختمانی مواد با انتقال دهنده های عصبی درون مغز تلاش گردید. تا هرماده در طبقه ای خاص جای داده شه. انجمن روانپزشکی آمریکا (۱۹۹۴) فهرست موادی که ممکنه مورد سوء مصرف قرار گیرد و یا مصرف پشت سر هم اونا به اعتیاد منجر شه رو در ۱۱ گروه معرفی کرده: ۱) الکل، ۲) آمفتامینا (بعضی وقتا تقویت کننده های دستگاه سمپاتیک هم ذکر می شه، ۳) کافئین، ۴) حشیش،  ۵) کوکائین، ۶) توهم زاا، ۷) مواد استنشاقی، ۸) نیکوتین، ۹) مواد افیونی، ۱۰) فن سیکلیدین یا PCP، ۱۱) آرامش دهنده ها، خواب آورها و ضد اضطرابا (باوی،۱۳۸۸). این یازده ماده براساس طبقه بندی اشاره شده در یکی از سه دسته مواد قرار می گیرن:

الف) کنه کننده ها

این مواد عموماً از فعالیت دستگاه عصبی جلوگیری کرده، احساس تنش و اضطراب رو کاهش داده و واکنشای حرکتی و جریانای شناختی رو به تاخیر میندازه. سوء مصرف طولانی هر کدوم از مواد این طبقه میتونه فرد رو معتاد کرده، آسیبای جسمی و روانی جبران ناپذیری بجای بزاره. اگر این مواد به وسیله مادران باردار در دوران بارداری مصرف شه، ممکنه منتهی به آثار جبران ناپذیری بر جنین در حال رشد شده، عقب موندگی بعد از تولد رو بهمراه داشته باشه. این دسته از مواد شامل الکل، باربیتوراتا و خواب آورها، مواد استنشاقی و مواد افیونی می شه. در زیر هر یک رو به طور خلاصه توضیح میدیم (عابدی،۱۳۹۱).

۱- الکل: الکل واسه هزاران سال مورد مصرف و سوء مصرف بشر قرار گرفته. حتی رومیان باستان در برابر رانندگی بین مستی قوانین و مقرراتی رو وضع کرده بودن. امروزه در خیلی از کشورای اروپایی و امریکایی، فردی با سطح خونی الکل ۱/۰ درصد به عنوان فردی که از دید قانونی مست تلقی می شه، در نظر گرفته می شه. رانندگی در بین مستی، به این دید خطرناکه که موجب تحریفات ادراکی، ناهماهنگی حرکتی و داوری جور واجور می شه. الکل اثرات خود رو از راه افزایش تاثیر گابا (یکی از انتقال دهنده های عصبی مغز) که موجب جلوگیری انتقال عصبی در مغز می شه، اعمال می کنه. الکل فعالیت مغزی رو که بطور عادی باعث جلوگیری رفتارای اجتماعی مثل روابط جنسی، خشونت و…می شه رو کم می کنه. همین امر باعث شده تا آدمایی که از توانایی الکل در رفع بازداریای اجتماعی آگاه هستن، این ماده رو به عنوان پوزش و معذرت خواهی واسه رفتارای ناشایست اجتماعی خود معرفی می کنن. الکل هم اینکه، اضطراب و افسردگی رو کم می کنه و باعث تقویت پندار فرد از خود از راه کاهش آگاهی فرد از یادمونای رنج آور می شه ( جوزف[۱]،۱۹۹۰، به نقل از افشار،۱۳۹۳).

۲- باربیتوراتا و خواب آورها: داروهای باربیتورات از اسید باربیتوریک جدا می شن. از اونجائیکه باربیتوراتا و خواب آورها (مثل بنزودیانرپسیا) اثراتی مثل الکل بوجود میارن، به الکل جامعه هم موسوم هستن. باربیتوراتا هم مانند الکل از راه تحریک گیرنده های گابا وارد عمل می شن. سکونال که یکی از داروهای این طبقه س. از اونجایی که سریع باعث خواب آلودگی می شه، به عنوان قرص خواب مورد استفاده قرار می گیرد. پنتوتال یکی دیگه از داروهای این دسته، به عنوان یه بی حس کننده عمومی در جراحی استفاده میشن. از اونجائیکه مقادیر مصرف ناچیز پنتوتال، حالت شبه مستی القاء می کنه، یعنی حالتی از جلوگیری زدایی که فرد تحت اون، خواهان بیان افکار و احساسات خصوصی خوده، در بین عوامل، مشهور به “سرم حقیقت” است، هر چند تضمینی واسه صحت چیزی که فرد بیان می داره، وجود نداره. یکی از داروهای این دسته (باربیتوراتا) که معمولاً مورد سوء مصرف قرار میگیره، متاکوالون (کوالود) است (سعیدی،۱۳۹۱).

۳- مواد استنشاقی: یکی از وسایل قدیمی القاء حالات تغییر یافته هشیاری، مصرف استنشاقی (شامل اثر لکروفروم واکسید نقره و….) است. این مواد به شکل گاز یا بخار متصاعد شده از مواد جذب می شه. مواد استنشاقی بطور مشخص مثل الکل عمل می کنه، یعنی اول باعث خلاص شدن از بازداریا می شه و بعد موجب آرامش و خواب می شه.

۴- مواد افیونی: گیاه خشخاش، منبع اصلی مواد افیونیه که شامل مورفین، هروئین، تریاک، و کوکائینه. مواد افیونی در زمانای قدیم هم به واسطه اثرات درد زدایی و سرخوشی آور شناخته شده بوده. لوحهای گلی سومریان که از حدود ۴۰۰۰ سال قبل از میلاد بدست اومده،گیاه خشخاش رو به عنوان گیاه شادی معرفی کردن. هنرپیشها و نویسندگان در قرن نوزدهم این ماده رو واسه ایجاد حالات تغییر یافته هشیاری مورد استفاده قرار می دادن. البته در همین زمان بر اثرات درد زدایی مواد افیونی تکیه بسیاری هم شده. در این قرن پزشکان و داروسازان ترکیبی از تریاک و الکل که به “لارانوم” موسوم بود رو واسه بعضی از مشکلات جسمی و روانی تجویز می کردن. این ماده بر خلاف اینکه باعث کاهش درد می گشته، ولی بهیچ عنوان قادر به درمان هیچ کدوم از این مشکلات نبوده. از آنجائی که مصرف لادانوم خیلی راحت می تونست باعث بیش مصرفی کشنده شه، یکی از داروهایی بوده که واسه ارتکاب خودکشی در انگلستان قرن نوزدهم استفاده می شده. اما مورفین که ماده فعال اصلی افیون حساب می شه، واسه کاهش به وجود اومده توسط جراحات در طول قرن نوزدهم و بیستم مورد استفاده قرار می گرفته. نام مورفین از نام خدای رویاهای یونان گرفته شده. این نام به دلیل حالات خواب آلودگی و کنه کنندگی این ماده بر اون نهاده شده. در سال ۱۹۸۹، محققان، دارویی بسیار قوی تر، یعنی هروئین رو افیون ساختن. در واقع هروئین با امید به اینکه میتونه، اعتیاد به تریاک و افیون رو درمان کنه، ساخته شده، ولی بزودی محققان فهمیدن که این دارو هم یه ماده بسیار قوی و اعتیاد آورتره. در اوایل قرن بیستم، خیلی از مردمون ملتای جور واجور مخصوصا آمریکا و اروپا به این ماده وابسته شدن، به ترتیبی که در سرتاسر اروپا و امریکا کم کم قوانینی واسه جلوگیری از مصارف غیرپزشکی اون گذرونده شد. امروزه، مورفین، کدئین و ماده افیونی مصنوعی بنام دمرول معمولا واسه کنترل دردهای شدید تجویز می شه. اثرات سرخوشی آور و درد زدایی مواد افیونی بدلیل بازدارندگی گیرنده های اندروفینی مغزه که موجب بستن تکانهای درد و تحریک مراکز لذت مغز می شه (لونتال[۲]،۱۹۸۸، به نقل از محمدی،۱۳۸۷).

ب) تحریک کننده ها

       این طبقه از مواد هشیاری و تحریک کلی رو زیاد می کنه و در خیلی از موارد منتهی به کاهش احساس خستگی و ضعف می شن. مصرف دراز مدت اونا، بر خلاف اینکه در اول ممکنه با افسردگی، خستگی و ضعف جسمی مقابله کنن، ولی به مرور تاثیر خود رو از دست داده، فرد رو از دید جسمی و روانی ضعیف می کنه. براساس تحقیقات گزارش شده، مصرف کوکائین به وسیله مادران باردار، ممکنه نوزادان اونا رو پس از تولد، واسه سالیان سال با مشکلات جدی مواجه کنه. نیکوتین و کافئین هم که در این طبقه قرار می گیرن، نسبت به مواد دیگه مثل آمفتامین، ضعیف تر هستن، ولی مصرف افراطی و غیر اصولی اونا هم می تونه فرد رو با مشکلات جدی مواجه سازه. چهار ماده اصلی این طبقه، کوکائین، آمفتامین، کافئین و نیکوتین هستن.

ج)  توهم زاها

به این گروه از مواد، داروهای دیوونگی زا می گن، چون علاوه بر ایجاد توهمات، موجب قطع تماس فرد با واقعیت و گسترش وگسترش هشیاری هم می شن. این گروه از مواد، هر چند اول بعضی مصارف داشته، ولی الان بواسطه خطراتی که واسه سلامتی افراد دارن، بدون هر گونه کاربرد طبی و درمانی هستن. از این دسته، PCP (فن سیکلیدین) و LSD (لاسیرجیک اسید دی اتیل آمینه) دارای منشاء شیمیایی و مکالین و پسیلوسیبین و ماری جوونا، دارای منشاء گیاهی هستن. از مواد این گروه، LSD ماده بسیار قویه که می تونه اثرات فیزیولوژیک و روانی عمیقی بسازه، البته تا کنون هیچ گونه گزارش مبنی بر مرگ در اثر مصرف LSD  گزارش نشده، ولی سوء مصرف دراز مدت ماری جوونا و حشیش، می تونه فرد رو با مشکلات ریوی زیاد مواجه کنه (باوی، ۱۳۸۸).

[۱]- Josephs

۳- Levinthal