مقاله با موضوع برنامه ریزی ریاضی و بازده مورد انتظار

set of hand drawn chalk arrows isolated on black background

تحلیل پوششی داده ها :
Widget not in any sidebars

تحلیل پوششی داده یک مدل برنامه ریزی ریاضی به کار گرفته شده برای داده های مشاهده است که روش جدیدی برای تخمین تجربی مرز کارایی را همچون تابع تولید فراهم می سازد که پایه اقتصاد مدرن می باشد. از آنجا که روش های موجود ارزیابی عملکرد از روش های تجربی بوده و همه فاکتورهای مربوط به کارایی را در بر نمی گیرد (به عنوان مثال اکثر روش ها فقط ستاده های سازمان را ملاک قرار داده و کمتر به مقایسه نسبت ستاده ها به نهادههای واحد می پردازند، که به موجب آن اتلاف منابع در واحدهایی که سطح ستاده های آنها بالاست، کمتر مورد توجه قرار می گیرد). در این تحقیق، از روش تحلیلی پوششی داده ها که یک روش علمی و ناپارامتری است و به مقایسه نسبت ستاده ها به داده ها می پردازد، استفاده شده است. (قربانی، 1383).
• کارایی :
بیانگر این مفهوم است که یک سازمان به چه نحوی از منابع خود در راستای تولید نسبت به بهترین عملکرد در مقطعی از زمان استفاده کرده است. کارایی عبارت است از نسبت بازده واقعی به بازده مورد انتظار (استاندارد تعیین شده). به عبارت دیگر، نسبت مقدار کاری که انجام شده به مقدار کاری که باید انجام شود، کارایی گفته می شود.
= کارایی
• کارایی فنی :
کارایی فنی توانایی یک واحد تولیدی برای رسیدن به حداکثر تولید، با استفاده از مجموعه ثابتی از منابع موجود می باشد (فارل، 1975). این کارایی متأثر از عملکرد مدیریتی و مقیاس آن واحد (بنگاه) می باشد. به عبارت دیگر، کارایی فنی اختلاف بین نسبت خروجی به ورودی مشاهده شده با نسبت خروجی به ورودی در بهترین شرایط تولید است. TE=ON/OS
• کارایی تخصصی :
کارایی تخصیصی عبارت است از توانایی یک واحد در استفاده بهینه از نهاده ها برای تولید، با توجه به قیمت و تکنولوژی، به گونه هایی که هزینه حداقل گردد. در کارایی تخصیصی فرض بر این است که سازمان مورد نظر از لحاظ تکنیکی کاملاً کاراست.
ALE=OM/ON
این نوع کارایی، مفهومی است که به تشخیص بهینه عوامل تولید با توجه به قیمت این عوامل اطلاق می شود. فارل این نوع کارایی را هزینه می نامد. در این کارایی مقادیر ورودی و خروجی با توجه به قیمت، طوری انتخاب می گردد که هزینه های تولید حداقل گردد.
• کارایی اقتصادی :
این نوع کارایی در واقع ترکیبی از کارایی فنی و کارایی تخصیصی می باشد و از آن به کارایی کل نیز تعبیر می شود، که برابر است با:
کارایی تخصیصی × کارایی فنی = کارایی اقتصادی
همانطور که گفته شد، کارایی فنی بیانگر حداکثر سطح تولید ممکن برای یک بنگاه تولیدی با استفاده از نهاده های معین است و کارایی تخصیصی با توجه به قیمت عوامل و محصولات و لحاظ سطح معین و ثابتی از تکنولوژی، میزان به کارگیری نهاده ها را در اندازه بهینه شان نشان می دهد. این دو مفهوم در مجموع بیانگر کارایی اقتصادی است که از آن به کارایی هزینه نیز یاد می شود. یک سازمان زمانی به کارایی اقتصادی می رسد که هم از لحاظ فنی و هم از لحاظ تخصیصی کارا باشد. به عبارت دیگر کارایی فنی، بخشی از کارایی اقتصادی است و این دو رابطه ضروری ـ و نه کافی ـ دارند.
ECE=TE×ALE=ON/OS×OM/ON=OM/OS
(فقیه نصیری و همکاران، 1389).
• کارایی مقیاسی :
در متدلوژی تحلیلی پوششی داده ها، کارایی دیگری به عنوان کارایی مقیاسی مطرح می شود، که بیانگر نسبت کارایی فعلی یک واحد به کارایی در مقیاس بهینه آن واحد تولیدی است. به عبارت دیگر کارایی مقیاس، بیانگر تولید در مقیاس بهینه یک واحد تولیدی است (فلاح، 1386).
تاکنون تعاریف متنوعی از کارایی ارائه شده است. مفهوم کارایی در اقتصاد، تخصیص مطلوب منابع است. اما از نظر اهداف کاربردی، تعاریف گوناگونی بیان شده است. به طور کلی کارایی، معرف نسبت ستانده ها به نهاده ها در مقایسه با یک استاندارد مشخص است.
از این رو تشخیص کارایی، منوط به تعریف و مقایسه با یک واحد مطلوب استاندارد است. مبنای چنین حد مطلوبی می تواند با روش های مختلفی تعیین و مشخص شود.
• رتبه بندی :
ترتیب شرکت های تعاونی بر اساس میزان کارایی که با استفاده از روش DEA به دست می آید، رتبه بندی می شود.
• بازده به مقیاس :
عبارتست از رابطه بین تغییرات در خروجی ها نسبت به تغییرات در ورودی ها. بازده به مقیاس می تواند ثابت، افزایشی و کاهشی باشد، یعنی با افزایش ورودی ها، ممکن است خروجی به همان مقدار یا به مقدار بیشتر و یا به مقدار کمتر باشد.
• واحد تصمیم گیری (DMU):
در مطالعات DEA سازمان هایی که مورد ارزیابی قرار می گیرند واحدهای تصمیم گیری نام دارند. در تحقیق حاضر 21 شرکت از شرکت های تعاونی شهرستان رشت، واحدهای تصمیم گیری می باشند.