مقاله درباره سازهای بادی و پالایش شده

مقاله درباره سازهای بادی و پالایش شده


Widget not in any sidebars

(مورتگارت، 1377)
تصویر 4-19: پیکرک زنی به حالت ایستاده در حال شیر دادن به نوزادش( اسپیکت، 1992)
نر پیکرک هایی برهنه، ریشدار یا بدون ریش، مودار یا تاس، که در حال نواختن سازی مانند سه تار( موسوم به عود نواز) هستند و پاهای نیمه خمیده آنها نشان از تحرک و رقص آنها دارد و گاهی بر روی دوش آنها بچه ای یا میمونی دیده می شود، نر پیکرک هایی ملبس که با آرامش ایستاده و در حال نواختن سازی هستند یا اینکه شیئی یا پیش کشی را در دست خود گرفته اند، تخته خوابکهای چهارپایه، با جفتی هم آغوش، مادینه ای برهنه درازکشیده، یا بستر خالی و… را به نمایش می گذاشتند.
در دوره ایلام هنرمند سفالگر-پیکرک ساز به تأسی از شیوه نسلهای گذشته، گل رس را تصفیه و پالایش کرده و بعد ریزدانه های سنگی که عمدتا کوچکتر از یک میلیمتر بود و رنگ تیره داشت را بعنوان آمیزه (ماده چسبانده) به ماده اصلی ساخت، اضافه می کرد و سپس با ورز دادن گل و خارج کردن هوای مخلوط آن را برای قالب گیری آماده می ساخت. پوشش پیکرک از نوع ماده اصلی ساخت پیکرک نبود. آنها از عناصر معدنی خاص (شناخت این ماده مستلزم تحقیق آزمایشگاهی است) که بسیار ریزدانه تر و پالایش شده تر بود برای ساخت پوشش استفاده می کردند و بندرت در بافت پوشش پیکرک، آمیزه های هسته ظاهر می شوند. ماده پوشش بعد از مرحله پخت نخودی رنگ می شد و ماده اصلی که قسمت اعظم پیکرک را تشکیل می داد و هسته پیکرک محسوب می شد در طیفی از رنگ قرمز قرار می گرفت.
در هسته برخی از پیکرک ها ندرتا تک آمیزه های گیاهی دیده می شود که ظاهرا به صورت عمدی نبوده است. ونمی توان آنها را بعنوان نوع دیگری از آمیزه قلمداد کرد.(Spycket, 1992, p .157.)
قالبهای یک رویه در انتهای هزاره سوم پ. م ظاهر شدند و چنان با موفقیت توأم بودند که از آن پس تکنیک واقع گرایانه جای خود را به قالبهای دستی داد. نخستین قالبها کم ژرفا بوده و بصورت دستی-قالبی ساخته می شدند. گل از اطراف محیط مرئی(نیمرخ) پیکرک بریده می شد و پشت آن به گونه ای با دست شکل داده می شد که شمایی تندیس گون به آن می داد. اما طولی نکشید که پشت پیکرکها تخت شده و گل در اطراف محیط مرئی (نیمرخ) باقی ماند. بدینسان پیکرکهای پلاک (تخت) بوجود آمدند و از آغاز هزاره دوم فراگیر شدند.(Spycket, 1999, p. 184.) این شیوه جدید در ساختن نقوش برجسته در اوایل هزاره دوم پیش از میلاد در بین‌النهرین که به دوران ایسین-لارسا]1800-2020 ق.م[ معروف است رواج یافت.(مجیدزاده، 1370: 72)
تصویر4-20: تصویر چپ پیکرک قالبگیری شده توسط باستان شناسان، و تصویر راست قالب آن که توسط لفتوس کشف شده ارتفاع 9/9cm( مجیدزاده، 1370: 75)
شیوه قالبگیری به این گونه بود که نخست در سطح قطعه سنگی سطح نقش مورد نظر را به شیوه مهر سازی حکاکی می کردند، آنگاه مقداری گل رس ورزیده را در بخش کار شده سنگ قرار می دادند و با کمک انگشتان دست آن را در محدوده گود شده می فشردند. سپس گل را که یک روی آن مسطح و روی دیگر آن به صورت نقش برجسته در آمده بود از سطح سنگ جدا می ساختند و آن را در کوره می پختند .(مجیدزاده، 1370: 72) پژوهشگران فرهنگ و تمدن ایلام بر این باورند که انسان پیکرکهای سفالین- قالبی ایلامی به سبب ویژگی هایی چون: کثرت، مضمون و موضوع، ماده سازنده یعنی گل و کوچکی ابعاد و اندازه، ارتباط غیر قابل کتمانی با فرهنگ مردمان ایلامی داشته‌اند و به همین دلیل به پیکرک های مردمی مشهورند. Spycket, 1992, p.138- 246.))
تصویر 4-21: پیکرک و قالب آن، حدود 40 پیکرک مشابه در نزدیکی یک کوره سفال پزی در 1933 توسط مکنم کشف شد.
پیکرک سازی با خصوصیات مشابه، در فرهنگ‌های عصر نوسنگی از هزاره هشتم و هزاره هفتم در آسیای صغیر در تپه های باستانی چون: چای اونو چاتال هویوک، حاجیلار، آغاز و تا دوره نوسنگی جدید ادامه یافت. اما در بین‌النهرین ساخت پیکرک های مادینه عموما از دوره نوسنگی با حالت های مسبک و غیر مسبک در فرهنگ‌های جارمو، متارا و حسونا و حلف آغاز شد و در دوره عبید به حالت منقوش درآمد که این روند در دوره آکاد به صورت پیکرکهایی با استفاده از قالب های یک رویه در می آیند.(Spycket, 1992, p.230.)
تصاویر 4-22و 4-23: سمت راست زوجی هم آغوش ، سمت چپ پیکرک نر برهنه با پاهای نیمه خمیده حال نواختن ساز
(خاکسار، 1387)
در نقش برجسته های آشور‌بانیپال (ف حدود 626 ق.م) که در موزه بریتانیا نگهداری می شود، نقوشی وجود دارد که نمایانگر نوازندگان و خوانندگان شوشی است، در این اثر یازده نوازنده دیده می شوند که هشت تن آنها در حال نواختن ون (که سازهایی از خانواده چنگ هستند)، یک ون دارای جعبه طنین پایین، دو نوازنده سازهای بادی جفتی قمیش دار، یک نوازنده دایره و نیز پانزده بانوی خواننده است که برای همراهی آهنگ و آواز دست می زنند، گونه ای از همراهی که همواره در شرق دارای جایگاهی خاص بوده است.(پوپ و اکرمن، 1378: 3238)
تصویر 4-24: تسخیر شهر ایلامی مَدکتو به دست آشوربانیپال، سنگ مرمر، نقش برجسته از کاخ شمالی آشوربانیپال در نینوا، چنگ های نقش شده در این اثر بسیار شبیه چنگ نقش شده در کول فرح می باشد. ( مجیدزاده، 1370)
تصویر4-25: جزئیات تصویر قبل، نوازندگان ایلامی در نقش برجسته کاخ سناخریب
در دوره ایلام میانه، ساخت پیکره های گلین، از عمومیت برخوردار بوده و در چغازنبیل و یا هفت تپه تعداد کثیری از این پیکره ها یافت شده است. البته اکثر آنها با روش قالبگیری ساخته می شده اند. در ساخت این نوع پیکره ها از قالبهای یک طرفه استفاده می کرده اند. قالب یک طرفه از هزاره سوم ق.م به کار می
رفته است و در میانرودان نیز بسیار رایج بوده و حتی شاید پیکره های گلین شوش متاثر از فرهنگ میانرودانی و میراثی از بابل و سومر و اکد باشد.
برخی از پژوهشگران معتقدند این پیکره ها اشیاء نذری بوده که برای بهبود بیماری، و یا گرفتن حاجتی به معابد اهدا می شده است. بنظر می رسد در دوره ایلام میانه پیکرک های قالبی به حالت استاندارد تولید می شده است. اغلب پیکره هایی که از بابل و میانرودان بدست آمده و با این روش ساخته شده اند، کاملا ساده هستند. اما آنهایی که از شوش یافت شده اند، با مهارت بیشتری ساخته شده است. اکثر این پیکره ها نقش انسان برهنه است. چشمها و ابروان به حالت اغراق آمیزی بزرگ و برجسته اند، معمولا دارای زیورآلاتی هستند که به دور گردن، دستها و یا مچ پاها بسته شده است و سربند ویا کلاهی بر سر دارند.
از هفت تپه، یکی از مراکز مهم ایلام نیز متجاوز از صدها پیکره گلین از زنان، مردان و حیوانات در حآلات مختلف به دست آمده است.(ایازی، 1383: 14)
نمودار شماره 4-1: نمودار شاخه ای برای نشان دادن گوناگونی پیکرک های موسیقایی دوره ایلام
(نگارنده)
پیکرک های موسیقایی
میمون
نوازنده های زوج
نوازنده زن
نوازنده مرد
دایره
ساز نامشخص

مدیر سایت