مقاله رایگان درباره عربی در فارس و انواع خدمات

A woman's arm reaching for the stars in the night sky.

Widget not in any sidebars
یکی از مهمترین اصول ویرایش زبانی، درستی واژههای متن است که ویراستار موظف است با توجه به نوع نوشته، مخاطب و هدف نویسنده مناسبترین واژه را برگزیند. با توجه به اینکه واژه کوچکترین بستۀ معنایی و ابزار نویسنده برای انتقال مفاهیم است؛ لذا شناخت و کاربرد واژگان درست، یکی از رازهای نویسنده و ویراستار موفق است. از این رو، ویراستار باید به خوبی واژگان را بشناسد و گنجینۀ واژگانی بالایی را بر اثر مطالعه زیاد خویش فراهم آورده باشد تا بتواند به کمک وی آید و کاستیهای معنایی نوشتهاش را رفع کند (ذوالفقاری، 1390: 161).
ذوالفقاری خطاهای واژگانی را در 4 بخش میداند:
1. کاربرد نادرست واژگان، تعابیر و الگوهای بیگانه؛
2. کاربرد نادرست واژگان، تعابیر و اصلاحات فارسی؛
3. تکرار زاید واژگان (حشو)؛
4. عربی در فارسی (همان).
ویرایش محتوایی
یکی از انواع خدمات ویرایشی بر اساس نوع آن، ویرایش محتوایی است که متن را از لحاظ محتوایی و موارد علمی بررسی میکند. در این مرحله، ویراستار با آگاهی از گونههای نوشته و موضوع مورد نظر به بررسی و نقد و اصلاح متن از نظر محتوا میپردازد.
برخی از صاحبنظران چون سمیعی و دکتر امیر چناری، در تقسیمبندی انواع ویرایش، ویرایش ساختاری را همراه ویرایش محتوایی در نظر میگیرند و عدهای دیگر چون ذوالفقاری و نیکوبخت آن را در کنار ویرایش زبانی بررسی میکنند. دکتر امیر چناری موضوع ویرایش محتوایی ـ ساختاری را از ویرایش زبانی و فنی جدا میکند و بر این عقیده است که موضوع ویرایش محتوایی ـ ساختاری؛
1. صحت و اهمیت اندیشهها و مطالب اثر و
2. انسجام و هماهنگی فصلها و بخشهای اثر از نظر کیفی و کمی است.
او برای ویراستار محتوایی ـ ساختاری ویژگیهایی را در نظر میگیرد؛ از جمله اینکه ویراستار در این نوع ویرایش باید متخصص و کارشناس ماهری در موضوع مورد نظر باشد؛ از مرجعشناسی و روش تحقیق در رشتۀ خود آگاهی کافی داشته باشد؛ همچنین ساختار نوشتههای گوناگون را از جمله کتاب، مقاله، پایاننامه و … را به خوبی بشناسد. افزون بر این، باید از ویرایش فنی آگاهی نسبی داشته باشد و نشانههای ویرایشی را بشناسد (چناری، 1389: 192). به این ترتیب، ویراستار در ویرایش محتوایی لازم است با آگاهی از ویرایش فنی و علایم نگارشی، محتوا و ساختار متن را با توجه به مخاطبان اثر بررسی کند.
شایان ذکر است در این نوع ویرایش، وظایف ویراستار به اعتبار نوع اثر متفاوت است؛ یعنی «در ویرایش محتوایی تألیف، ویراستار نوشته را از لحاظ محتوا بررسی میکند و دربارۀ کاستن از مطالب آن یا افزودن مطالبی بر آن، نظر میدهد، در صورت لزوم در سازمانبندی و عنوانها و نمودارها و نقشهها تغییراتی میدهد و هرگاه مطالب نوشته از نظر علمی نادرست باشد، به اصلاح آن میپردازد؛ اما اگر نوشته ترجمه باشد، ویراستار آن را دقیق با متن اصلی مقابله میکند و اگر در ترجمه خطا یا نارسایی دیده شود یا تأثیر ساختار جملههای زبان اصلی در ترجمه وجود داشته باشد، آن را اصلاح میکند» (ارژنگ، 1390: 14).
در کل، آنچه در ویرایش محتوایی ـ ساختاری انجام میشود، عبارتند از:
1. حذف، کاهش یا تلخیص مطالب؛ 2. جابهجایی و اصلاح مطالب؛ 3. افزایش برخی نکات؛ 4. بازبینی و تصحیح مطالب نادرست؛ 5. ایجاد نظم و ترتیب و اسلوب.
سمیعی در ویرایش محتوایی نقل مطالب از متن به پانوشت یا تعلیقات و حواشی را به منظور پرهیز از گسستگی سخن لازم میداند. همچنین تقلیل شواهد و نقل قول زاید و درازگوییها؛ حذف مطالب غیرضروری و مطالب مبتذل و اظهار نظرهای سست و ضعیف، توضیح مطالب ضروری برای رفع ابهام، تعدیل اظهارنظرهای قطعی و دعویهای تأویل برانگیز و برقراری نظم و ترتیب در نوشتههای آشفته را جزء وظایف مهم ویراستار محتوایی در نظر میگیرد (سمیعی، 1385: 135 و 136).
به این ترتیب، ویرایش محتوایی ـ ساختاری به منظور جبران کاستیها و رفع خطاهای محتوایی و ساختاری اثر صورت میگیرد و ویراستار باید با آشنایی با گونههای رایج زبانی و مقاصد و قالبهای متن ضعفهای نوشته را برطرف کند.
ویرایش به اعتبار حوزۀ محتوایی اثر
ذوالفقاری و سمیعی ویرایش را بر اساس حوزۀ محتوایی، به انواع مختلفی تقسیم میکنند:
ـ ویرایش اثر علمی ـ تحقیقی؛
ـ ویرایش اثر رسانهای ـ مطبوعاتی؛
ـ ویرایش اثر ذوقی ـ ادبی.