مقاله سابقه تاریخی بورس اوراق بهادار تهران و آشنایی با شاخص های قیمت سهام

سابقه تاریخی بورس اوراق بهادار تهران
Widget not in any sidebars

بورس اوراق بهادار تهران به عنوان بخشی از نظام اقتصادی سرمایه داری در اواخر دهه 1340 در ایران شکل گرفت . اما عامل مهم تقویت بازار اوراق بهادار که همانا، جلب سرمایه های کوچک بود کمتر مورد توجه قرار گرفت . در نتیجه به این بازار به عنوان محلی برای تامین مالی شرکتهای خدماتی وتولیدی نگاه نشد .
فکر اصلی ایجاد بورس اوراق بهادار در ایران ، به سال 1315 برمی گردد . در آن سال یک کارشناس هلندی ویک کارشناس بلژیکی به منظور بررسی و اقدام در مورد تهیه وتنظیم مقررات قانونی ناظر بر فعالیت بورس اوراق بهادار به ایران آمدند، اما مطالعات آنها با آغاز جنگ دوم جهانی متوقف شد . پس از کودتای 28 مرداد 1332 ، مجدداً در سال 1333 ، ماموریت تشکیل بورس اوراق بهادار به اتاق بازرگانی وزارت صنایع و معادن ، بانک مرکزی و وزارت بازرگانی وقت محول گردید . این گروه پس از 12 سال تحقیق و بررسی در سال 1345 لایحه مربوط را تهیه و به مجلس شورای ملی ارسال داشتند . این لایحه در اردبیهشت ماه همان سال تصویب گردید. بورس تهران عملاً در بهمن ماه سال 1346 با ورود سهام بانک صنعت و معدن و شرکت نفت پارس فعالیت خود را آغاز نمود .
در طول حدود یازده سال فعالیت اولیه بورس، تعداد شرکتهای پذیرفته شده ، از شش شرکت با سرمایه 6/2 میلیارد ریال که در بدو تاسیس بورس، سهام خود را عرضه کرده بودند، به 102 شرکت با سرمایه 230 میلیارد ریال در سال 1356 افزایش یافت و حجم معاملات آن که از 15 میلیون ریال در سال 1346 ، شروع شده به حدود 150 میلیارد ریال در کل دوره بالغ گردید. در این سالها دولت برای جلب نظر شرکتهای پذیرفته شده در بورس ، معافیت های مالیاتی خاص در نظر گرفت که برای گسترش بورس کمک ارزنده ای بود . همچنین قانون گسترش مالکیت صنعتی براساس واگذاری اجباری 49 درصد از سهام کارخانه های دولتی به مردم نیز نقش مهمی در احیای معادلات بورس داشت و به همین دلیل بود که بالاترین حجم معاملات در سال 1356 معادل 5/44 میلیارد ریال، بدست آمد. در سال 1357معادلات بورس به دلایل متعدد از جمله عدم اعتماد مردم به دولت ، وضع نامناسب شرکتها ، اختلال در مدیریت شرکتها و دلایل دیگر مواجه با رکود گردید . در سال 1357 با وقوع دو رویداد مهم دیگر تصویر مبهم وگنگ بورس تهران به خاموشی وتاریکی گرایید .
اولین رویداد ، تصویب لایحه قانونی اداره امور بانکها بود که به موجب آن بانکهای کشور به استثنای بانک مرکزی ، از 36 بانک در پایان سال 1357 به 9 بانک کاهش یافت و بانکهای تجاری دو یا چند ملیتی، بانک واحدی را تشکیل دادند . رویداد دوم تصویب قانون حفاظت و توسعه صنایع ایران در تیرماه 1358 بود که به موجب آن نیز صنایع کشور به چهار بند ( الف ، ب ، ج ود ) تقسیم و سازمان صنایع ملی ایران با ماموریت حفاظت از آنها ایجاد گردید. به موجب این قانون مجموعاً 31 شرکت از 105 شرکت پذیرفته شده در بورس به علاوه 24 بانک و دو شرکت بیمه از لیست بورس تهران حذف شدند و 48 واحد دیگر با حجم معاملات محدودی در بورس باقی ماندند .
کل معاملات بورس در سال 1360 در حدود 49 میلیون ریال و در سال 1361 در حدود 65 میلیون ریال بود . در سال 1363 معاملات محدود روی سهام 23 شرکت و در سال 1364 معادلات بر روی سهام 58 شرکت انجام شد. از سال 1364 تا 1367 حجم معاملات با اندکی رونق نسبت به سال 1363 دنبال گردید و در سال 1367 رشد تقریبا ً چشم گیری به وجود آمد .
پس از پذیرش قطعنامه 598 سازمان ملل متحد از جانب جمهوری اسلامی ایران و پس از اعلام برنامه اول توسعه اقتصادی،اجتماعی و فرهنگی از نیمه دوم سال 1368 بورس اوراق بهادار تهران حیاتی دوباره یافت. مبلغ کل معادلات در این سال بالغ بر 11 میلیارد ریال گردید که این افزایش عمدتاً ناشی از اهداف برنامه پنج ساله و سیاست تجهیز و مشارکت بخش خصوص در فعالیت های تولید بود . در سال 1369 جمعاًٌ مبلغ 65 میلیارد ریال بروی سهام شرکتها (72 شرکت ) معامله انجام شد که این مبلغ حدود 6 برابر حجم معادلات سال قبل بود . در سال 1369 شاخص قیمت سهام به طور هفتگی محاسبه گردید و این سال به عنوان سال مبنا در نظر گرفته شد. در بهمن ماه همین سال بود که محاسبه شاخص قیمت به طور روزانه صورت گرفت این شاخص در پایان سال 69 معادل 27/184 واحد بوده است .
حجم کل معاملات در سال 1370 بالغ بر 3/478 میلیارد ریال بوده که نسبت به سال قبل از آن رشدی معادل 5/7 برابر را نشان می دهد . در این سال شاخص قیمت سهام از عدد 03/186 در ابتدای سال به رقم 55/392 در پایان سال تغییر یافت که بیش از دو برابر شده است . بورس تهران در سال 1371 به علت رکود اقتصادی در کشورهای صنعتی و رشد منفی تولید ناخالص آنها که براقتصاد کشورهای صادر کننده نفت از جمله ایران نیز تاثیرگذاشت ، دچار رکود نسبی شد . حجم معاملات در سال 1371 بالغ بر 08/352 میلیارد ریال گردید که 39/26 درصد کاهش را نسبت به سال 1370 نشان می دهد . همچنین شاخص قیمت سهام نیز رو به کاهش نهاد و در پایین ترین حد به رقم 12/435 واحد رسید .
آشنایی با شاخص های قیمت سهام
شاخص از نظر لغوی به معنی وسیله ای جهت تشخیص و یا تمیز بین دو پدیده از یکدیگر می باشد. اما از نظر آماری شاخص کمیتی است که به صورت نسبت برای مقایسه بزرگی اندازه های مختلف یک یا چند متغیر بکار می رود وتغییرات نسبی اندازه صفتی را نسبت به یکی از اندازه های همان صفت به نام «اندازه پایه » نشان می دهد . معمولاً عدد پایه برابر 100 می باشد ( اکباتانی ، 1373 )
اعداد شاخص عبارتست از وسایل اندازه گیری، مقایسه و سنجش پدیده هایی که دارای ماهیت مشخص
و لااقل یک خاصیت مشخص کننده هستند . این اعداد معمولاً تغییرات زمانی را اندازه گیری می نماید و آنها را بصورت درصد بیان می کنند. به طور کلی اگر بخواهیم پدیده های مختلف اقتصادی و اجتماعی را با هم مقایسه نماییم وتغییرات ایجاد شده را بررسی کنیم از شاخص ها بهره می گیریم .
فواید شاخص ها
محاسبه و بررسی اعداد شاخص فواید زیادی برای تجزیه وتحلیل فرایند مورد بررسی وپیش بینی نتایج احتمالی آن دارد. این تجزیه وتحلیل ها و پیش بینی ها اطلاعاتی را برای تصمیم گیریهای مختلف فراهم می آورد . به طور خلاصه فواید شاخص ها به شرح زیر است ( اکباتانی ، 1373):
از اعداد شاخص تغییرات احتمالی در آینده را می توان بررسی کرد .
شاخص ها وسایلی هستند برای مقایسه کردن تغییرات یک پدیده در دو زمان متفاوت.
اعداد شاخص بیانگر اطلاعات عمومی و کلی درباره ترکیب یک سازمان است.
با شاخص ها می توان تغییرات گروهی چند پدیده را با هم مقایسه نمود.
به وسیله شاخص ها می توان فعالیت های اقتصادی را به طور محرمانه از نظر رقبا دور نگاه داشت .
انواع و اقسام شاخص ها در زمینه های مختلف و مخصوصا ً در زمینه اقتصادی استفاده می شود . به طور مثال می توان از نرخ بیکاری ، درآمد سرانه ملی ، شاخص جمعیت ، شاخص قیمت خرده فروشی و شاخص قیمت سهام و… نام برد .
شاخص قیمت سهام
شاخص قیمت سهام، نشان دهنده وضعیت کلی اقتصاد کشور است. افزایش این شاخص به معنی رونق و بهبودی در اوضاع و احوال اقتصادی و کاهش آن گویای بحران و رکورد است.(دوانی،1382)
اندازه و روند شاخص های قیمت سهام امروزه یکی از مهمترین عوامل تاثیر گذار بر تصمیمات سرمایه گذاران در بازارهای مالی می باشد . با توجه به اینکه سرمایه گذاران با علایق و سلیقه های خاصی اقدام به سرمایه گذاری در بورس اوراق بهادار می کنند لذا در اکثر بورس های پیشرفته علاوه بر شاخص های کل شاخص های معینی جهت نمایش رفتار بخش خاصی از بازار طراحی و محاسبه می گردند.
عوامل موثر بر شاخص سهام
شاخص بازار سهام یک معیار مفید وخلاصه شده ای از انتظارات جاری در مورد آینده سهام می باشد و میزان الحراره حساسی از آثار پدیده های سیاسی ، اقتصادی و غیره است و همچنین نمایش دهنده تغییرات ساختاری و بلند مدت در اقتصاد می باشد. بنابراین به طور ایده ال ، یک شاخص بازار سهام که خوب فرمول بندی شده است می تواند به عنوان معرف عملکرد اقتصادی کشور باشد .برای تضمین اینکه یک شاخص سهام به طور منطقی نشان دهنده رفتار بازار و شرایط آینده اقتصاد باشد در رابطه با آن باید معیارهای واقعی را در مورد استفاده قرار داد( بت شکن ، 1383).
متداول ترین نقطه شروع برای سرمایه گذاران در هنگام خرید سهام ، بررسی روند تغییرات قیمت سهام می باشد . این قیمت تحت تاثیر دو عامل قرار دارد . نخست عواملی که بر یک سهم بخصوص تاثیر می گذارد و دیگری عواملی که بر کل بازار سهام اثر خواهد گذاشت . در بازار سرمایه عوامل نوع دوم به نام ریسک بازار شناسایی می شود. شاخص های سهام و بهتر از آن ، تغییرات این شاخص ها بیان کننده درجه ریسک بازار می باشند .

Author: مدیر سایت