این دیواره عظیم کوهستانی که مهم ترین مانع در برابر نفوگ رطوبت دریای وزر به استان تهران می باشد به ورت رشته کوه هایی در بخش های مختلف البرز شکم گرفته است. در قسمت شرقی این دیواره رشته ارتفاعات فیروز کوه و سواد کوه تا دره رود فیروز کوه امتداد می یابد، در شق دره فیروز کوه که پس از دریافت شعباتی، حله رود نامیده می شود از رشته ارتفاعات شهمیزاد شروع می شود که سیستم چین ووردگی آن با ارتفاعات البرز مرکزی تفاوت دارد. می توان آن را به عنوان بخش غربی رشته کوه های البرز شرقی معرفی نمود. دیواره جنوبی البرز بخشی از ارتفاعات البرز مرکزی است که رودوانه های جاجرود و کرج آن ها را بریده و به سه قسمت جداگانه تقسیم می نماید. )اسکندر زاده، .)1985

56

تصویر شماره :8-8 نقشه توپوگرافی شهرستان شهریار

این سه قسمت عبارتند از:

الف( کوه های لواسان که بین درههای رود دماوند و جاجرود قرار دارد و در شمال به دره رود زر محدود می شود، دنباله این کوه ها در شرق جاده آبعلی با نام قره داغ و دماوند تا دره حبله رود امتداد یافته است.

ب( کوه های کهار که از غرب دره رودوانه کرج شروع شده و در جنوب طالقان رود و به موازات آن ادامه می یابد و سرانجام از شمال غربی استان وارج می شود.

ج( کوه های شمیرانات که بین سرچشمه های جاجرود و کرج قرار دارد و بلندترین نقطه آن ها قله توچال با ارتفاع 9399متر است.

57

شهرستان شهریار از نظر موقعیت جغرافیایی، در قسمت های جنوبی کوه های تارزو و تاوره با ارتفاع کمتر از 1522متر ، قرار گرفته است و شمال غرب این شهرستان نسبت به بخش های دیگر آن از ارتفاع بیشتری برووردار است.بدین معنی که ارتفاع اراضی از شمال غرب، غرب و شمال غربی به سوی شرق و جنوب شرق کاسته می شود به گونه ای که در منتهی الیه قسمت جنوب شرقی ارتفاع اراضی به 1222 متر نزدیک می گردد. در حدفا م قسمت های شمال غرب و شمال تا جنوب شرق کوه های متعددی از جمله کفترلو، آق داغ، تخت رستم و قوری داغ دیده می شود. این ارتفاعات ناشی از حرکات برونزایی این دوره های میانی بوده و جنس آن ها از نوع سنگ های آگرین می باشد.)اسکندر زاده،)1985

-6-2-6-8 وضعیت لرزه خیزی و گسل ها:

استان تهران از یک سو در دامنه جنوبی کوه البرز و بر روی نهشته های آبرفتی کواترنر قرار گرفته است و از سوی دیگر جنوب آن در حاشیه کویر مرکزی ایران واقع شده است که این امر باعث ایجاد اوتالف شدید ارتفاعی با میانگین 1922 متر شده است. چنین ویژگی موجب ایجاد گسم های متعددی نیز گردیده است، بطوری که انواع گسم ها با دارازی حداقم 1 تا 422 کیلومتر در این منطقه شناسایی شده است. با توجه به تاریخچه ی زمین لرزه های بزرگ گذشته در محدوده ی تهران و وجود گسم های مهم در گستره آن احتمال رویداد زمین لرزه ای ویرانگر به بزرگی بازتر از 7 درجه در مقیاش ریشتر بسیار جدی است. قابم گکر است با توجه به مطالعهی نقشه های پهنه بندی مقدماتی وطرنسبی لرزه، منطقهی مورد نظر در پهنه با وطر نسبی باز و متوسط قرار دارد.)بربریان و دیگران،.)1964 از گسمهای عمده دیگر در مجاورت این ناحیه، گسم جوان تهران می باشد که تا اراضی غربی کن گسترده و در فا له 25 کیلومتری وائین قرار دارند با توجه به وقوع زلزله بوئین زهرا در مجاورت گسم زمین لرزه اپیک با بزرگی 7/25 ریشتر همچنین احتمال فعالیت ناگهانی گسم جوان شمال تهران بصورت زمین لرزه و پراکندگی این منطقه از نظر زلزله ویزی از اهمیت وا ی برووردار است.

گسم های موجود در دشت شهریار عموما جهت شمال غربی- جنوب شرقی دارند عمدتا در جنوب شهرستان و به طرف رباط کریم بیشتر می شوند،گسم «قاسم آباد-سلطان آباد» که تقریبا در بستر رودوانه «شاد چای»قرار دارد.از حدود روستای ویره تا جنوب به سمت جاده رباط کریم – تهران امتداد

58

دارد،گسم دیگر گسم «دهشاد باز- اسد آباد»است که در جهت شمال غربی – جنوب شرقی در کنار

رودوانه «بابا سلمان» دیده می شود.)مهرابی،.)1932

تصویر شماره:4-9 پهنه بندی وضعیت ژئومورفولوژیکی شهرستان شهریار

-8-6-8 ویژگی های اقلیمی:

آب و هوای این منطقه تابستان گرم و وشک و زمستان هاینسبتاً سرد است. عالوه بر عوامم مؤثر بر اقلیم ایران اثر دو عامم در آب وهوای این شهرستانکامالً مشخص است. یکی مجاورت با کویر قم در شرق، دیگری وجود ارتفاعات البرز در شمال آن، در نتیجه آب و هوا تحت تأثیر این دو مرکز فشار قرار می گیرد. در روز هوای داوم دشت گرم و هوای ارتفاعات البرز نسبت به آن سردتر استنتیجتاً در روز جریانی از شمال به سمت جنوب و در شب عکس آن اتفاق می افتد. بطور کلی این شهرستان دارای آب

59

وهوای بیابانی و نیمه بیابانی است. قابم گکر است براساش تقسیم بندی اقلیمی زمستانه منطقه مورد مطالعه جزء اقلیم سرد و در دسته بندی اقلیمی تابستانه جزء اقلیمی گرم و وشک محسوب می شود.

-6-8-6-8 درجه حرارت:

بررسی دادههای ایستگاه سینوپتیک شهریار طی سال های 19 85-1982 نشان می دهد، شرایط دمایی شهریار به ویژگی های
حرارتی مناطق نیمه وشک شباهت دارد میانگین حداکثر دما در ایستگاه 2297 درجه سانتیگراد و میانگین حداقم دا 1192 درجه سانتیگراد می باشد.حداکثر مطلق دمای شهرستان با 4192 درجه سانتیگراد در تیرماه و حداقم مطلق دمای آن با -596 درجه سانتیگراد در بهمن ماه می باشد که یک تفاوت بیش از بازی 46 درجه ای را نشان می دهد .این اوتالف دمای زیاد از ویژگی های مناطق نیمه بیابانی است که در منطقه شهریار حاکم است میانگین دمای سازنه شهریار 1696 درجه سانتیگراد می باشد که دمای متوسط و متعادلی محسوب می شود.ززم به گکر است هرچه از شمال و غرب به سمت جنوب و شرق شهرستان حرکت کنیم دمای متوسط افزایش می یابد و میزان بارندگی کاهش پیدا می کند که این نشانگر تاثیر عوامم اقلیمی بر منطقه از جمله ارتفاع و مناطق بیابانی جنوب است . دراین منطقه اوتالف دمای شب و روز به دلیم حاکمیت شرایط اقلیمی نیمه بیابانی زیاد می باشد.

بر اساش گزارشهای ایستگاه سینوپتیک شهریار در سال 1988، تعداد ماههای یخبندان سال در منطقه محدود است و عمدتا در دوره سرد سال متمرکز است، بنا بر آمار در سال 1988 مجموع روزهای یخبندان حدود 86 روز گزارش شده است بهمن ماه با 8 روز و آگر ماه با12 روز یخبندان بیشترین روزهای یخبندان را داشته است، در ماههای دی،اسفند، فروردین، تنها یک روز یخبندان رخ داده و در 7 ماه از سال هیچ یخبندانی گزارش نشده است. بطور کلی در منطقه شهریار شاهد زمستانهای سخت و طوزنی هستیم ولی تابستانهای آن شدیدتر می باشد.بیشترین ساعات آفتابی مربوط به به مرداد ماه با 959 ساعت و کمترین به اسفند با فر ساعت در سال 19 88بوده است.

61

جدول شماره : 6- 8 ویژگی های دمایی شهرستان شهریار در ایستگاه سینوپتیک شهریار)-6880

)6885

دمای هوا)درجه سانتیگراد(

ماه
میانگین
میانگین حداقم
حداکثر مطلق
حداقم مطلق
میانگین

حداکثر

فروردین
17
699
2198
-196
1197

اردیبهشت
24
1298
9294
596
1894

ورداد
9199
1795
9498
1294
2494

تیر
9695
2193
4192
17
2392

مرداد
9694
2291
9896
1798
2892

شهریور
9293
1799
9698
1798
2892

مهر
26
1998
2397
694
1393

آبان
1893
894
1494
-294
597

آگر
396
198
1494
-294
597

دی
1994
492
1896
2
898

بهمن
11
294
2296
-596
697

اسفند
1891
796
9292
-2
1298

سالیانه
2797
1192
41922
-596
1696

مآخذ:سالنامه آماری استان تهران،6881

61

تصویر شماره :5-8 نقشه همدمای استان تهران

-2-8-6-8 بارندگی

حاکمیت شرایط نیمه بیابانی در منطقه موجب کاهس بارندگی های و محدود شدن آن به دوره سرد سال گردیده است،رطوبت نسبی هوا نیز به تبعیت از رژیم بارندگی در دوره گرم کاهش می یابد، طبق آمار ساعات آفتابی در منطقه به طور کلی بازست که این موضوع باعث افزایش سطح تبخیر و تعرق در منطقه می گردد.

عکس شماره ) 6 -9( وضعیت توزیع بارندگی ها را در طول سال نشان می دهد، منحنی این نمودار گویای آنست ک رژیم بارندگی شهرستان از توزیع متناسبی برووردار نیست، زیرا بخش عمده ای از بارندگی های شهرستان در نیمه دوم سال رخ می دهد،ماه¬های تیر و مرداد وشک ترین ماه¬های سال و فروردین و بهمن مرطوب ترین ماه های سال می باشد.

62

تصویر شماره :1-8 نقشه همباران استان تهران

نمودار شماره :1-9 توزیع میزان بارندگی در ماههای سال در شهرستان شهریار )بر حسب میلیمتر(

آثار گردشگری و تفریح بر محیط زیست و تحلیم منابع، حوزه ای است که در آن جغرافی دان های انسانی و طبیعی در مطالعه مسایم مربوط به گردشگری، دارای وجه اشتراک اند، با این حال دلیم دیگر ، اهمیت رف محیط زیست طبیعی برای فعالیت گردشگری و تفریح است ) به نقم از رضوانی ، 38:1987 و 2222:151 ، .) Hall and page

ایجاد آلودگی های وتی و بصری ، آلودگی های آب و هوا ، مشکالت دفع زباله 9 بروز وسارت به آثار باستانی و تاریخی ، مشکالت استفاده از زمین و تخریب سواحم در زمره آثار منفی زیست محیطی گردشگری در نواحی میزبان است )) به نقم از رضوانی ، 38: 1987 و 1331 : 945 ، .) Inskeep

46

انگیزه ا لی گردشگران در نواحی روستایی، جذابیت محیط نواحی میزبان است. موفقیت گردشگری بستگی به یک محیط جذاب دارد ، بنابراین گردشگری می تواند منافعی به شرح زیر برای نواحی داشته باشد:

 ضمن تامین منابع مالی، محرکی برای حفاظت، نگهداری و بهبود محیط طبیعی نیز محسوب می شود.
 حفاظت و بهبود محیط های تاریخی، از جمله وانه های تاریخی ، باغ ها و چمنزار ها

 حفاظت از چشم انداز طبیعی و حیات وحش

 مشارکت بیشتر افراد جامعه در برنامه های حفاظت و نگهداری در نتیجه تماش از راه بازدید گردشگران
 بهبود رفتار و احترام نسبت به محیط زیست طبیعی.

همچنین محیط زیست در نواحی میزبان نسبت به توسعه گردشگری آسیب پذیر و حساش است ، به طور کلی ورود تعداد زیادی بازدید کننده و تأمین جاگبه ها و تسهیالت برای ارضای نیازهای آنها، می تواند در ورت عدم کنترل و یا مدیریت حیح بسیاری از ویژگی های جذب کننده گردشگران به نواحی روستایی را تضعیف و یا تخریب کند، از جمله این آثار عبارت است از:

 آسیب رسیدن به محیط طبیعی و انسان ساوت

 افزایش سطح آلودگی در نواحی میزبان

 از بین رفتن مناظر دلپذیر و زیبا، به علت ساوت وساز های نامناسب و نامأنوش

• آلودگی وتی ناشی از ترافیک، انبوه مردم ، فعالیت های نعتی و معدنی

 کاهش و از بین رفتن جنگم ها و دروتان واز بین رفتن بروی گونه های گیاهی

– مصرف بیش از حد منابع ) رضوانی ، ) 33- 38:1987

47

جدول شماره :4-2اثرات محیط زیستی توسعۀ توریسم

تبعات مثبت
تبعات منفی

– محافظت از منابع طبیعی و پارک های ملی
– آسیب رسانی به اکوسیستم ها
– ترویج حساسیت و آگاهی مردم نسبت به سیستم
-توسعۀ سریع و بی رویۀ تسهیالت رفاهیِ
های اکولوژیکی
اکوتوریستی
– بهبود مدیریت ضایعات
– تغییرات منفی در جایگاه فیزیکی و یکپارچگی
– افزایش آگاهی های محیط زیستی
منطقه
– افزایش گرایش های زیبایی شناوتی
– کندن گیاهان و آسیب رسانی به پوشش نباتی
– بهره مندی از شگفتی های جهان طبیعت
– استفاده از چوب دروتان برای برافرووتن آتش

– افزایش زباله ها در محیط طبیعی

– تنزل وضعیت کیفی جذابیت های طبیعی

– انتقال بیماری ها از انسان به جانوران

– تهدید حیات وحش

– آلودگی هوا، آب، واک

-آلودگی های وتیِ مخم آرامش طبیعت

– تنش محیط زیستی، تغییر رفتار جانوری

– آسیب به واک و واکزیان

) زاهدی، )1985

انگیزه و اهداف توریست ها از مسافرت که ناشی از تنوع اقلیمی است را می توان به دو گروه عمده گیم طبقه بندی نمود)رهنمایی،1978،:)1

-1 توریسم فرهنگی، تاریخی و یادمانی

-2 توریسم طبیعت یا اکو توریسم هر یک از دو گروه فوق را می توان به زیر گروههایی تقسیم بندی نموده و مورد مطالعه قرار داد:

48

در این قسمت از پژوهش می وواهیم تاثیر اقلیم، توریسم طبیعت یا اکو توریسم بر جذب توریسم به طوراجمالی بررسی کنیم) دوقی،)21:1972

-4-68-2 توریسم اقلیمی )کلیما توریسم(:

آب و هوا بعناوان یکی از مهمترین عوامم شکام دهنده توریسم قلمداد می گردد و مراکز تفریحی و توریستی موجود، چه در گذشته و چه در حال حاضر موجودیت و ارزشهای وود را مرهون عوامم متعدد بویژه آب و هوای مناسب و مالیم می دانند.)واک نژاد،)1981

تنوع آب و هوا یکی از مهمترین جاگبه های توریستی است که بخش قابم توجهی از گردشگران را بمنظور استفاده از آب و هوای گرمتر و یا ونکتر از محم اقامت وود، به انجام مسافرت توریستی ترغیب مینماید.

هوای آلودۀ شهرهای جامعه نعتی به ویژه در فصم تابستان جمعیت شهر را به فرار و گریز از شهر وا میدارد و به موازاد استحکام زیربنای اقتصادی وانواده ها، حرکت انسانها در افقهای دورتر و در سینه کوهستانها یا پهنه آبها انجام می گیرد .)فرید،)923:1975

بطور کلی کسی مایم به مسافرت تابستانی به محلی نیست که هوای آن نامساعدتر از هوای محم اقامتش باشد.)دروئو،)1971:689

از این رو مناطق ییالقی و کوهپایه ای و سواحم مکانهای مناسبی برای مسافرت تابستانی بشمار میروند. ر.بالسنت که مناسبات میان توریسم کوهستانی و آب و هوا را مورد مطالعه قرار داده است، اشاراتی به عوامم مساعد آب و هوا در امر توریسم نموده است که در این زمینۀ واص، تنها ارزش کالسیک درجۀ حرارت و یا ریزش باران مورد نظر نبوده، بلکه آنچه از اهمیتی اساسی برووردار است، شدت برودت ) که از ترکیب درجۀ حرارت و سرعت باد بدست می آید( و رطوبت نسبی هوا در ارتباط با درجۀ حرارت است. بر این اساش، بر حسب شدت برودت می توان انواع بیوکلیماتیک غیر نیرو بخش ، آرامش بخش، نیرو بخش، بسیار نیروبخش، منقبض کننده و بسیار
منقبض کننده را از یکدیگر تمیز داد. طول زمان آفتاب و طول زمان ریزش باران، بیش از میزان ریزش در استقرار و جایگیری مناطق ویژه توریستی موثر می افتد)دروئو،)684:1971

49

– توریسم کویر و بیابان:

کویرها و بیابانها علی رغم اینکه در نگاه اول یک منطقه لم یزرع ، وشک و والی از سکنه را در گهن تداعی می نمایند، اما یکی از جاگبه های توریستی به حساب می آیند.

براساش مطالعات دکتر «پرویز کردوانی» کویرشناش مشهور ایرانی، کویرهای ایران به لحاظ ویژگیها و شرایط واص وود مورد توجه گردشگران اروپایی که در کشورهای وود از اقلیمی مدیترانه ای و شبیه مناطق شمالی ایران برووردار هستند، قرار می گیرد و در ورتی که بتوان اقدام به ایجاد امکانات ودمات توریستی و مراکز اقامتی مناسب در مناطق کویری و بیابانی مبادرت نمود، این گونه مناطق نیز می توانند در جذب گردشگران نقش مهمی را ایفا نمایند.) طبیعت گردی،)1932

– توریسم آبهای معدنی و آبهای گرم:

آبهایی که بر اثر شکست و یا لغزش زمین معموزً در کنار کوههای آتشفشانی از اعماق زمین بیرون می جهند، به سبب داشتن اجزاء رادیو اکتیو، گوگرد و امالح معدنی گوناگون، جنبه درمانی داشته و در دورانی که هنوز نعت داروسازی به مانند امروز توسعه نیافته بود، آبهای معدنی، گروههای مرفه طبقات اجتماعی را برای درمان به سوی وود جلب می کرد. رشد وسایم ارتباطی به حرکت موجی تمام طبقات اجتماعی به سوی آبهای گرم معدنی منتهی شد و در کنار آبها مراکز اولیۀ شهرها تکوین یافت )فرید،همان:)928-922 و بروی از آنها امروزه بعنوان یک شهر توریستی معروف در جهان تبدیم شده است.) مطالعات جهانگردی،)1989

گردشگری طبیعی نوعی فعالیت اقتصادی است که میتواند اثرات منفی بشر بر زیستگاه حیات وحش را به حداقم برساند و به حفظ محیط طبیعی کمک کند.

قابلیتهای گردشگری طبیعی عالوه بر استراتژی حفظ حیات وحش ناتوانی آن در جهت فراهم نمودن حفاظت طوزنی مدت از منابع زیست محیطی و در نتیجه مشارکت مستقیم آن در تنزل زیست محیطی است. گردشگری طبیعی در حقیقت بازاری است که مصرفکنندگان وود راترجیحاً برای تفرج با حفظ موجودیتهای زیست محیطی به ف میکشاند ضرورتاً از این موجودیت به طور مستقیم حفاظت نمیکند و احتمال کاهش بازده در آن وجود دارد.) واک نژاد،)1981

51

گردشگری طبیعی سفر است در ارتباط با مناطق به منظور مشاهدات واص، مطالعه، تحسین و لذت بردن از گیاهان و حیات وحش، با وجود فعالیتهای فرهنگی واص هر منطقه یا کشور.

گردشگری در مناطق طبیعی بیشتر برای درک قابلیتهای آن در جهت توسعهی پایدار اکوسیستمها و تأمین محرکهای آن در حفاظت این مناطق به جای بهرهبرداری و استفادههای دیگر از آن کاربرد دارد. متغیرهای واص گردشگری طبیعی. اثرات بشر بر اکوسیستمهای طبیعی را به حداقم میرساند. گردشگری طبیعی شامم بروی قراردادهای سودمند و بیوطر در ارتباط با تعهدات اقتصادی است و میتواند اثرات حاشیه ای و منفی گردشگری پایدار نماید، ادارهکنندگان حیات وحش از این اقدام جلوگیری کنند چون این اثرات حاشیه ای میتواند به طور عمدی و غیرعمدی فلور طبیعی، گونههای بومی و موجودیتهای گوناگون اکولوژی را تحت تأثیر قرار دهد در سطوح عمیق تر، توسعهی گردشگری به طور سازمان داده شده میتواند در حفظ اکوسیستمهای سالم، حفظ موجودیتهای زیست محیطی و حفظ منافع زیست محیطی آن برای بشر مثمر ثمر باشد. )رهنمایی،)1977

بازار گردشگری طبیعی نیز به مالکیت انحصاری و رقابت در مصرف وابسته است. ا الحات سرمایه ای در مورد گردشگری، در مورد گردشگری طبیعی نیز انحصاری هستند که به وسیلهی حقوق گمرکی یا قانون تعیین میشوند و رقابت درمصرف نیز به مکانی برمی گردد که میزان مصرف شخص، کمیت یا کیفیت مکانی را برای دیگران کاهش میدهد. RANDELL(،1337 ،) P 29 این مکانها برای بروی امکانات تفریحی و تفرجی مناسب نیستند، زیرا اشخاص با تسهیالت توریستی ظرفیت برد را برای دیگران کاهش میدهند.)واک نژاد،)1981

51

فصل سوم

ویژگی های جغرافیایی منطقه

52

-1 – 3 ویژگیهای جغرافیایی

-6-6-8 موقعیت جغرافیایی:

شهرستان شهریار با وسعتی حدود912 کیلومتر مربع بین 52 درجه و 22 دقیقه و 92 ثانیه تا 51 درجه و 19 دقیقه و 12 ثانیه طول شرقی و 95درجه و 92دقیقه و 52 ثانیه تا 95 درجه و 45 دقیقه و 15 ثانیه عرض شمالی قرار دارد. شهرستان شهریار از طرف شمال به شهرستان های قدش و کرج،از قسمت شرق به شهر تهران،از جنوب بااسالم شهر و رباط کریم و گلستان، واز قسمت غرب به شهرستان مالرد محدود میشود.

نقشه شماره:1-9 موقعیت شهریار در استان تهران و ایران

53

-6-6-6 -8 زمین شناسی

تشکیالت زمین شناسی شهریار به دو دسته کلی به شرح زیر تقسیم می شوند:

-1 سنگ های آتشفشانی که شامم گدازه های ائوا و لیگوون می باشند. این سنگ ها به واسطه و حیو ژیوکالژ )آندزین( و آنپبول در آن ها تجزیه اکسیدهای آهن، سطح آن ها رنگ قهوه ای تا سیاه براق به وود گرفته اس
ت. این دسته ازسنگ های آتشفشانیعمدتاً در مرکز و جنوب شرقی شهرستان وجود دارد.

-2 تشکیالت رسوبی که بخش عمده ای از اراضی شهرستان را شامم می شوند، تشکیالت آبرفتی هستند که سرچشمه عمده آن تشکیالت کرج )KARAJ FORMATION( می باشد.

و بر روی رسوبات میوسن فوقانی رسوب کرده اند. تشکیالت رسوبی شامم پادگانه های آبرفتی با زیه های بادبزنی شکم، دشت آبرفتی با تشکیالت بادبزنی شکم و کنگولومرای پلیوسن می باشند. این آبرفت ها در بخش های شمالی دانه درشت و تراکم است که به تدریج به سمت جنوب و جنوب شرقی دانه ریزتر شده و مقدار رش آن افزایش می یابد. )اسکندر زاده، )1985

54

نقشه شماره :2-9نقشه زمین شناسی شهرستان شهریار

55

-2-6-8 توپوگرافی

استان تهران در امتداد دامنه های جنوبی بخش مرکزی سلسله جبال البرز قرار گرفته است. این بخش از ارتفاعات البرزعموماً مرتفع ترین قلم را به وود اوتصاص داده است به گونه ای که ارتفاع کوه ها به سمت شرق افزایش می یابد ونهایتاً در قله دماوند و به مرز ارتفاعی 5671 متر می رسد. از قلم دیگر این کوه ها قله پازن گردن و چیگرد می باشد.

1987

31

نمودار :2-2 توسعه مجتمع های ساحلی و گردشگری از نظر باتلر

ماخذ:طرح جامع توسعه طبیعت گردی کویرها و بیابان های کشور 6890

-11-2 عوامل موثر در توسعه گردشگری

رونق گردشگری در گرو فراهم آمدن شرایط مناسب در قطبهای جغرافیایی و مراکز سکونتی است: مقصد ) عرضه کننده امکانات گردشگری ( و مبدأ ) عرضه کننده تقاضا کنندگان گردشگری(. به منظور فراهم آمدن شرایط مناسب تحقیق موارد زیر است :

الف ( در قطب عرضه کننده گردشگری ) مقصدها(

 وجود جاگبه های گردشگری شامم جاگبههای طبیعی، آثار تاریخی و انسان ساوت

 وجود عنا ر ودماتی برای گردشگران شامم هتلها و مراکز اقامتی مختلف آژانس های ودماتی گردشگری و کلیه موسسات و مراکز ارائه کننده به گردشگران

31

 تبلیغات مناسب و معرفی شایسته امکانات و جاگبههای گردشگری

 سیاستگذاری مناسب و سیستم اداری کارآمد.

ب( در قطب عرضه کننده متقاضیان گردشگری ) مبدأ گردشگر (

 باز رفتن سطح درآمد و پس انداز مردم و فراهم شدن تسهیالت مالی جهت گردشگری

 باز رفتن سطح آگاهی مردم و ارتقاء فرهنگ گردش و سیاحت

 وجود سیستم حمم و نقم مناسب در مبدأ

 وجود مراکز ارائه کننده ودمات گردشگری ) آژانس های گردشگری ( ) دهستانی، .)92:1989

-12-2 عناصر و اجزای تشکیل دهنده گردشگری

گردشگری مانند هر موضوع چند بعدی دیگر، یک سیستم می باشد. به تبع این وصیصه و اینکه

هر سیستم از اجرایی تشکیم می شود، گردشگری نیز عنا ر و اجزایی دارد که با ترکیب یکدیگر،

یک کلیت را بوجود می آورند. درک درست هر سیستم به شناوت اجزای سیستم و کلیت آن، هردو، نیازمند است . اینسکیپ))Inskeep، دانش اجزایی تشکیم دهنده توسعه گردشگری و ارتباطات بین آنها را، اساش درک برنامه ریزی گردشگری می داند.و نظام گردشگری را متشکم از این عنا رمی داند:

• جاگبهها و فعالیت های توریستی

• مراکز اقامتی

• تسهیالت و ودمات توریستی دیگر

• تسهیالت و ودمات حمم و نقم

• تاسیسات زیر بنایی دیگر

• عنا ر موسساتی )به نقم از دهستانی ،99:1989 و 1331 ، .) Inskeep :93

در منبعی دیگر آمده است، ترکیبی از فعالیت ها، ودمات و نایع نعت جهانگردی را تشکیم می دهند و ارکان ا لی آن عبارتند از :

32

 منابع طبیعی

 عوامم زیر بنایی

 تجهیزات و حمم و نقم

 منابع فرهنگی و روحیه مهمان نوازی . ) الوانی و دهدشتی، ) 27 : 1974

در یک منبع دیگر ساوتار گردشگری را به مفهوم اقتصادی عرضه و تقاضا تعریف نموده است . تقاضا را معادل بازار های داولی و بین المللی توریسم و ساکنین محلی می دانند که از جاگبهها، امکانات و ودمات توریستی استفاده می نمایند. طبق )جدول شماره)1-2 عوامم عرضه جاگبهها، فعالیت ها و اسکان توریستی و دیگر امکانات و ودمات توریستی را در بر دارد. جاگبهها شامم جاگبه های فرهنگی و طبیعی و انواع طرح های واص – از قبیم پارک های موضوعی، باغ وحش ها، باغهای گیاه شناسی، و فعالیتهای مرتبط با این جاگبهها است. اسکان شامم هتم ها، متم ها، مهمانپذیر ها و سایر اماکنی است که گردشگرها شب را در آن به سر می برند. اقسام دیگر امکانات و ودمات گردشگری شامم؛ ودمات سیاحتی و مسافرتی، رستوران داری، مراکز ورید، ودمات بانکی و ارزی و ودمات و امکانات بهداشتی و پستی است. این عوامم عرضه را، محصول گردشگری می ووانند. ) رنجبریان، زاهدی، )18 :1973

33

جدول :6-2 خدمات گردشگری

عوامم تقاضا
عوامم عرضه

• بازارهای بین اللملی توریسم
• جاگبه ها و فعالیت ها

• بازار های داولی گردشگری
• اسکان

• استفاده ساکنین محلی از جاگبه ها
• سایر امکانات و ودمات گردشگری

، امکانات و ودمات گردشگری
• حمم و نقم

• دیگر زیر ساوت ها

• عنا ر سازمانی

مأوذ: ) رنجبریان ، زاهدی ، )18 :1973

گان در سال 1338 ساوتار گردشگری را به مفهوم اقتصادی عرضه و تقاضا تعریف نموده است. وی تقاضا را معادل جمعیت می داند و معتقد است که عرضه شامم چهار جزء حمم و نقم، جاگبه ها، ودمات و اطالعات، تبلیغات، می داند. )به نقم از دهستانی ،99 : 1989 و 1338، .)Gunn

نمودار9-2 عنا ر تشکیم دهنده گردشگری را نشان می دهد. در این طرح محیط اقتصادی – اجتماعی و طبیعی در کانون همه عنا ر و فعالیت های گردشگری قرار می گیرد و عنا ر کالبدی مختلف اعم از طبیعی و انسان ساوت و توسعه آنها مشروط به فراهم بودن محیط کانونی است. از طرف دیگر استفاده کنندگان آنها که همان عنصر تقاضای ” گان ” می باشد، هر دو گروه گردشگری و بومیان هستند.

34

نمودار :8-2 عناصر تشکیل دهنده گردشگری

مأخذ: به نقل از دهستانی ،84 : 6888 و 6998 ، Gunn

– تأسیسات اقامتی

مراکز اقامتی بخش مهمی از نعت جهانگردی را شامم می شود. اقامت گاهها در سفر از ادوار قدیم تا به
امروز، تداعی کننده محلی برای اقامت و استراحت مسافر بوده است. مهمان یا جهانگرد در هر جای دنیا که باشد، نیاز به محلی برای استراحت و وواب دارد که این امر، اهمیت اقامت گاه ها و کیفیت آنها را در این نعت به ما نشان می دهد. هر چند کیفیت اقامت گاه ها با توجه به سالیق جهانگردان طراحی می شود، اما اقامت گاه ها در هر اندازه و کیفیتی باشند؛ چه در هتمهای لوکس چند ستاره، چه در نقطه ای دور افتاده و با یک تختخواب معمولی، وظیفه ا لی شان همان تأمین مکان اقامت برای مهمانان است.

اقامتگاه های مسافرتی را می توان به انواع مختلفی تقسیم کرد که هر کدام توجه به نیاز های مختلف ساوته شده اند. هتم ها را شاید بتوان معروف ترین نوع اقامت گاه های جهان نامید. در عصر حاضر، هر سال بر تعداد هتم ها در جهان افزوده می شود و این افزایش، نشان دهنده ی تقاضا ی

35

بازی جهانگردان نعت جهانگردی است. وود هتم ها نیز با توجه به ارائه ودمات و سایر مسائم فنی به انواع مختلف از جمله : هتم های سنتی، هتم آپارتمان، هتم فرودگاه، هتم وودروهای شخصی، هتم بازرگانی تقسیم می شود. ) قرولو، ) 64 : 1986

از دیگر تاسیسات اقامتی توریستی می توان به: متم، مهمانسرا، مسافروانه یا مهمانپذیر، پانسیون،

هتم آپارتمان،اردوگاه جهانگردی، کمپینگ، مجتمع توریستی، ویال یا آپارتمان شخصی؛ اشاره کرد. – نیاز های حمم و نقلی و اهمیت آن

سیستم حمم و نقم، در قلب نعت جهانگردی قرار دارد. سیستم حمم و نقم، وطن یا مبداء

جهانگرد را با مقصد او پیوند می زند. کارآیی، راحت بودن و میزان سالمت و امنیت این سیستم، تعیین کننده نوع تجربه و کیفیتی است که از سفر به دست می آید. بعضی از وقت ها هزینه حمم و نقم، بزرگترین بخش هزینه یک سفر را تشکیم می دهد. بین پیشرفت سیستم حمم و نقم و رشد نعت جهانگردی یک رابطه مستقیم وجود دارد. با افزایش تقاضا برای مسافرت، ظرفیت و سیله
های مختلف حمم و نقم عاملی حیاتی در افزایش یا کاهش نعت جهانگردی به حساب می آید. در

طول تاریخ و در زمان های مختلف، با پیشرفت تکنولوژی شیوه های مختلفی از حمم و نقم یا مسافرت وجود داشته است ) قرولو ؛ .) 136 :1986

به جرأت می توان ادعا کرد که بین پیشرفت نعت جهانگردی و حمم و نقم، رابطه ای تنگاتنگ

و کامالٌ مستقیم وجود دارد. که نقصان یکی باعث افت دیگری نیز می شود.

سرمایه گذاری در نعت حمم و نقم هر کشور، جز زیر ساوت ها و زیر بناهای توسعه آن کشور

محسوب می گردد که در واقع نخستین گامی است که بهبود
نعت جهانگردی و اوضاع حمم و نقم
برداشته می شود. حمم و نقم از دیرباز که توسط حیوانات
ورت می گرفته، تا زمان اوتراع اتومبیم

و جت های کنونی، همواره بر نعت جهانگردی تاثیر گذار بوده است. بسیاری از جهانگردان لذت سفر را در نوع وسیله ی حمم و نقم جستجو می کنند و راحتی آن را سفر می پندارند ) قرولو ، .) 65 : 1986

36

Inskeep دو جنبه مهم تسهیالت و ودمات حمم و نقم را که جهت توسعه گردشگری نیازمند برنامه ریزی دقیق هستند، دسترسی نواحی ا لی بازار به کشور یا مناطق و سیستم حمم و نقم داوم منطقه گردشگری که ارتباط دهنده نقاط به نواحی دارای جاگبهها هستند، می داند. در این زمینه وی شیوه حمم و نقم را نیز فراموش نمی کند و یاد آور می شود که دروازه ها و تنوع و تعداد آنها در جذب گردشگران نقش اساسی دارند.

فرودگاهها، پایانههای مسافربری، ایستگاه های قطار و بنادر دریایی مهمترین دروازههای حمم و نقلی هستند که کیفیت و کارایی آنها می تواند نقش موثری در جذب گردشگران به یک سرزمین یا منطقه گردشگری داشته باشند. در ارتباط با سیستم های حمم و نقم عالوه بر کیفیت و گنجایش و موارد مذکور در فوق، مقصد گردشگری وواهد بود )به نقم از دهستانی، 1989:93و 1331: 182، .) Inskeep

-13-2 اثرات و پیامد های گردشگری

یکی از حوزههای ا لی مورد عالقه برای جغرافی دان ها وهم چنین دیگر محققان گردشگری،اثرات گردشگری و تفریحات بر جامعه مقصد است)به نقم از رضوانی ،83: 1987 و 225 .) Hall and Page 2222 : پیامدهای گردشگری اغلب در یک چارچوب نظریه ای شامم اثرات اقتصادی، زیست محیطی و اجتماعی- فرهنگی بررسی می شود، این اثرات جدا از یکدیگر نیستند. اثرات اقتصادی، زیست محیطی و فرهنگی در یک حوزه تعاملی با « اثرات اجتماعی » عمم می کند ) رضوانی، .) 83 : 1987 پیرش ) ) 1383 عنوان می دارد که تحقیق در باره گردشگری، بیانگر آن است که این نعت در نهایت به یک سلسله تأثیرات ) تحوزت ( اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی، کالبدی و حتی محیطی در هر کشور می آنجامد) به نقم از کارگر، 119 : 1986 و 1383، .) Perace ماتیسون و وال به اثراتی اشاره می کنند که از تعامم با یکدیگر به وجود می آید و در واقع حا م مناسبات پدیدههای اقتصادی، زیست محیطی و اجتماعی با یکدیگر است. از دیدگاه باتلر ) 1382( تغییرات اجتماعی حا م از گردشگری، متاثر از دو دسته عوامم مرتبط با گردشگران و ناحیه مقصد است :

37

الف (عوامم مرتبط با گردشگران شامم :

 تعداد بازدید کنندگان

 طول مدت اقامت بازدید کنندگان

 ویژگی های قومی بازدید کنندگان

 ویژگی های اقتصادی بازدید کنندگان

 فعالیت های بازدید کنندگان

ب (عوامم مرتبط با ناحیه مقصد شامم :

* وضعیت اقتصادی ناحیه

* میزان مشارکت اجتماعی در گردشگری

* ویژگی های فضایی توسعه گردشگری

* میزان پایداری فرهنگ محلی

* سایر ویژگی ها ) به نقم از
رضوانی ، 32 :1987 و 2225 :197 – 193 ، H ، ) Embacher

-6-68-2 اثرات و پیامد های اقتصادی

هدف از توسعه گردشگری، چه در سطح بین الملی و چه در سطح ملی، امکان توسعه اقتصادی و اجتماعی نواحی مقصد است . به همین دلیم، اکثر کشورهای جهان به اهمیت گردشگری در اقتصاد جهانی از نظر نقش آن در درآمد و اشتغال توجه کرده اند.

با توجه به جذابیت پیامدهای اقتصادی توسعه گردشگری ، مطالعات اولیه در دهه 1362، بیشتر بر اثرات مثبت اقتصادی این پدیده متمرکز بود، اما در دهه 1372 پیامدهای اقتصادی توسعه گردشگری با نگرش وسیع تری به وسیله محققان ارزیابی شد. در این دوره، بیشتر رویکرد منفی به توسعه گردشگری حاکم شد، به طوری که محققان اغلب بر آثار منفی آن تاکید می کردند. در دهه های

1382 و 1332 بر اساش انتقاد های احبنظرانی مانند چین، تأثیرات مثبت و منفی به طور متوازن مد نظر قرار گرفت ) کاظمی ، .) 38 : 1985

38

گر چه به طور کلی اثرات مثبت اقتصادی گردشگری مورد تأیید است، ولی بسیاری از پژوهشگران معتقدند که گردشگری به طور معمول هزینه های اقتصادی جامعه میزبان نظیر افزایش قیمت کاز و ودمات، افزایش کاگب قیمت زمین، افزایش هزینه های زندگی، برگشت کم سرمایه، فصلی بودن فر ت های شغلی، جابه جایی در اشتغال افراد بومی و منسوخ شدن بروی فعالیت های مرسوم مانند کشاورزی و

و منطقی در زمینه شناسایی و بهره برداری از توانهای گردشگری

ورت نگرفته است.

توانهای گردشگری دراین شهرستان متغیری است که با توجه به مالکها و شاوصهایی از قبیم جاگبههای طبیعی و انسانی از قبیم آثار و ابنیه و یادمانهای تاریخی و سایر بناها و مراکز مذهبی و زیارتی مورد بررسی قرار می گیرد. مجاورت این شهرستان با تهران و کرج باعث شده است که در

7

حاشیه قرار بگیرد و توجه کافی به منابع و پتانسیمهای آن ورت نگیرد، بنابراین ضرورت انجام تحقیقات علمی و کاربردی ضروری می نماید. با بررسی و شناسایی این قابلیتهای بالفعم و بالقوه و در ورت برنامه ریزی حیح وسرمایه گذاری مناسب میتوان این قابلیتها و توانها را بالفعم نمود و گامی در جهت توسعه پایدار این منطقه از کشور برداشت.

– 5 –1 اهداف تحقیق:

مهمترین هدف توسعه توریسم داولی و وارجی، توسعه اقتصادی،اجتماعی نواحی مقصد است، زیرا مهمترین تاثیر توریسم در اقتصاد محلی و منطقه ای این نواحی ایجاد درآمد و اشتغال و ایجاد انگیزه ماندگاری دراین مناطق می باشد. به طورکلی می توان گفت اهداف موردنظر دراین پژوهش موارد زیر می باشند:

– شناسایی و معرفی توانهای بالقوه و بالفعم گردشگری شهریار.

– ارایه راهکارهایی جهت حفظ و نگهداری پتانسیمها و توانمندی های گردشگری شهریار. – بررسی نقش توانمندیهای محیطی شهریار درایجاد و توسعه گردشگری شهریار.

– ارایه راهکارهایی جهت از قوه به فعم درآوردن توانهای طبیعی و انسانی شهرستان شهریار.

-6 -5-6 پرسشها

– 1 آیا توانمندیهای محیطی میتواند در توسعه گردشگری منطقه شهریار موثر باشد؟ -2 -5-1 فرضیات

– 1 توانمندیهای بالقوه و بالفعم محیطی میتواند در توسعه گردشگری منطقه شهریار تأثیر زیادی داشته باشد.

– 8 – 5 – 6 چهارچوب نظری تحقیق:

بررسی نظریات مرتبط با توریسم و توسعه پایدار، نظریات گردشگری پایدار و تاثیرآن در توسعه محلی.

8

-4- 5 –6 مدل تحقیق:

در این پژوهش ابتدا به بیان مساله تحقیق، اهمیت و ضرورت انجام آن، گکر اهداف و فرضیات مورد نظر برای پژوهش پرداوته شده سپس به چهارچوب نظری موضوع بیان شده است. پس از بیان این کلیات در فصول ابتدایی، به معرفی ابعاد گوناگون طبیعی و انسانی منطقه و توانمندی های گردشگری آن، بررسی نقش این توانمندی ها در ایجاد توسعه گردشگری در منطقه، بیان محدودیتها، موانع، نقاط قوت و ضعف گردشگری در منطقه گکر گردیده و درادامه به ارائه راهکارها و پیشنهاداتی برای بهبود وضعیت و نتیجه گیری از مباحث پژوهش پرداوته شده است.
-5-5-6 روش تحقیق

این پژوهش به ورت تو یفی- تحلیلی است .

– 1-5– 6 روش گردآوری اطالعات:

در این پژوهش برای گردآوری اطالعات عالوه بر و گردآوری اطالعات به
ورت اسنادی،کتابخانه-
ای و مراجعه به سازمان های مرتبط مختلف از روشهای زیراستفاده شده است:
– 1 مطالعه و بررسی کتابخانه ای -2 بازدید میدانی- 9 آمارنامههای استانی
و گزارشات مرتبط -4
استفاده از اسناد و مدارک -5 اینترنت.

-7-5 –6 محدوده تحقیق:

تحقیق حاضر در محدوده مکانی شهرستان شهریار انجام می گیرد که بین 52 درجه و 22 دقیقه و 92 ثانیه تا 51 درجه و 19 دقیقه و 12 ثانیه طول شرقی و 95درجه و 92دقیقه و 52 ثانیه تا 95 درجه و 45 دقیقه و 15 ثانیه عرض شمالی و در جنوب غربی استان تهران واقع شده است. همچنین این پژوهش در محدوده زمانی بین سالهای 1932 تا 1931 انجام شده است.
-8-5 –6 محدودیتهای تحقیق:

مهمترین محدودیت پژوهش حاضر را می توان فقدان آمار و اطالعات پایه ای ززم برای پیشبرد پژوهش دانست، عالوه بر آن تغییرات ایجاد شده در آمار موجود به دلیم تقسیمات کشوری جدید در

9

شهرستان شهریار یعنی تقسیم آن به سه شهرستان شهریار، قدش و مالرد و فقدان پتانسیمهای چشمگیر طبیعی و تاریخی در مقایسه با سایر مناطق رقیب و همجوار از دیگر محدودیت ها بود.

11

فصل دوم مفاهیم و تعاریف

11

مقدمه

نظرات مطرح شده در هر رشته مهمترین و گرانبهاترین گنجینه آن می باشند. در مورد توریسم و موضوعات مختلف آن نیز نظریات مطرح شده، مهمترین ابزار و چراغ راه محققین این رشته اند.این نظرات ممکن است متفاوت و حتی متناقض باشد ولی اگر بپذیریم که تضادها و اوتالف نظرها وشت اول تکامم در هر مبحث علمی هستند، آنها را می پذیریم و به آن ارج می نهیم. در این تحقیق نیز سعی گردیده است یه تناسب موضوع، از نظرات مختلف مطرح شده در این رشته استفاده گردد. در راستای این رسالت فصم دوم تحقیق به بررسی و ارائه ی تعاریف مطرح به وصوص از دیدگاه جغرافیا اوتصاص دارد.

دیدگاههای مختلف درباره گردشگری می تواند ما را به ابعاد مفاهیم گردشگری و تحلیم ماهیت آن آگاهسازد. این دیدگاه ها که عمدتاٌ در سه بعد بررسی می شود، می تواند پوشش دهنده روند گردشگری در فضا های جغرافیایی باشد . سه بعد ا لی گردشگری عبارتند از:
سرمایه، مدیریت، فناوری و دو رکن فرعی عوامم طبیعی و مجموعه میراث فرهنگی است ) پاپلی یزدی ، .) 64 : 1986

– 1 – 2 پیشینۀ گردشگری

توریسم پدیده ای است کهن که از زمانهای گذشته در جوامع انسانی وجود داشته و به تدریج در طی مراحم تاریخی مختلف، به موضع فنی، اقتصادی و اجتماعی وود رسیده است. مسافرتهای کوتاه مدت، با این مقیاش گسترده پدیده ای نسبتاً جدید است. پیش از این، در دوره های قبم، افراد معدودی از اوقات فراغت وود لذت می بردند. مردم عادی وقت آزاد وود را به امور مذهبی اوتصاص می دادند، که به همین علت، روزهای تعطیم، روزهای مقدش هم تلقی می شدند. بیشتر مسافرین هم زائران مکانهای مذهبی بودند. با پیدایش مناطقی که چشمه های آب معدنی داشتند، مردم

برای معالجه و درمان بیماریها به آن نقاط مسافرت می کردند )داش ویم، .)16:1973

12

مسافرت برای استراحت و تفریح از اوایم قرن شانزدهم شروع شده و مردم برای بازدید از شهرهای بزرگ و معروف دنیا اقدام به مسافرت نموده اند. در قرن هفدهم هجوم مسافران به فرانسه، به جایی زسید که موجب شد شخصی به نام سن موریس )Saint Moris( در سال 1672 نشریه ای به نام راهنمای سفر به فرانسه منتشر نماید. این نشریه برای راهنمایی مسافرانی نوشته شده بود که برای بازدید و ستایش زیبایهای فرانسه و آمووتن زبان و آشنایی با نحوۀ زندگی مردم به این کشور می آمدند. در آن زمان جوانان و اشراف زادگان فرانسه نیز برای تکمیم تحصیالت و کسب تجربه های ززم اقدام به مسافرت می نمودند و آنها را توریست می وواندند. …از قرن نوزدهم به بعد تحوزت و دگرگونیهای وسیعی ورت گرفت. راه آهن انقالب بزرگی در امر سفر به وجود آورد و می توان پیدایش آن را نقطۀ عطفی در تاریخ مسافرت محسوب داشت. چرا که از یک سو سفر را از انحصار تقریبی طبقۀ ثروتمند وارج نمود و از سوی دیگر نارسایی وسایم حمم و نقم و نارسایی های راهها کاسته شد و جابجا شدن سریع و راحت و مطمئن را فراهم ساوت )رضوانی، 1974، .)92

به دنبال دگرگونیها و تحوزتی که در ساوتار اجتماعی و اقتصادی اروپا در طی قرون 18 و 13 میالدی منبعث از انقالب کشاورزی و نعتی روی داد، به تدریج یک نوع مسافرت تفریحی برای استفاده از سواحم دریاها و سرگرمی و استراحت، جای مسافرتهای سنتی- آموزشی اشراف را گرفت و افرادی که بدین منظور به ویژه به فرانسه مسافرت می کردند، توریست نامیده می شدند. اینگونه

مسافرتها را ا طالحاً مسافرت بزرگ،

)Great tour( می نامیدند. عمومیت یافتن جهانگردی یا به عبارت دیگر آزادی جهانگردی ابتدا در دهۀ دوم قرن بیستم بین کارمندان و سپس بعد از جنگ جهانی دوم در بین کارگران رواج یافت. به دنبال آن تأسیسات جهانگردی نیز در مناطق دارای جاگبه جهانگردی توسعه پیدا کردند. بعد از ترمیم ورابیهای اقتصادی ناشی از جنگ جهانی دوم، جهانگردی به عنوان یک پدیدۀ مهم اقتصادی در بین کشورهای نعتی توسعه یافته نقش مهمی ایفا کرد )رضوانی، 1974، .)92 به تدریج مقا د مسافرتی جدیدی به وجود آمد و در نتیجه امروزه جهانگردی به یکی از بزرگترین بخش های اقتصادی جهان تبدیم شده است. بنابر آمار بانک جهانی، در سال 2222 از جریان گردشگری مبلغی حدود 475

13

میلیارد دزر به طور مستقیم وارد چروۀ اقتصادی جهان شده است. البته بروی منابع، درآمد گردشگری را در سال 2222 حدود 621 میلیارد دزر دانسته اند و آن را در سال 2222 حدود 2222 میلیارد دزر براورد کرده اند )پاپلی یزدی و سقایی، 1988، .)9

رونق و تکامم نعت توریسم ناشی از انقالب تکنولوژیک است که تغییرات چشم گیری را در کشورهای نعتی به وجود آورده و موجب دگرگونی در ساوتار اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کشورها گردید. عوامم متعددی به طور مستقیم و غیر مستقیم در تکامم جهانگردی نقش داشته است. هر یک از این عوامم دارای عملکرد واص وود هستند و یک رابطۀ نسبی نیز بین آنها برقرار است.

مجموعۀ این عوامم به تکامم نعت توریسم کمک موثری نموده و روند تکاملی آن را سرعت

بخشیده اند. این عوامم عبارتند از :

– پیدایش شهرها و گسترش شهر نشینی؛

– بهبود ساوتار زیربنایی و موتوریزه شدن جابجایی؛

– تدوین قوانین مطلوب کار و افزایش درآمد؛

– ارتقاء سطح فرهنگ و بینش اجتماعی؛

– پیدایش موسسات و آژانسهای توریستی؛

– چاپ و ارائه نشریات، بروشورها و نقشه های تبلیغاتی و دیگر عوامم درمانی؛

– کشف آثار و اماکن باستانی و طبیعی، وجود گروههای اجتماعی ناشناوته )رضوانی، 1974، )98؛

-2-2 مفاهیم کلیدی

-6-2-2 گردشگری و پایداری

امروزه توسعه پایدار در دنیا واژهای شناوته شده به حساب میآید و در سطوح مختلف برنامهریزی مورد استفاده قرار میگیرد. در سال 1387 کمیسیون برانت لند وابسته به سازمان ملم متحد،ا طالح توسعه پایدار را برای اولین بار در جامعه رسمیمطرح ساوت. این کمسیون “رفع نیازهای کنونی بشر بدون تهدید کردن نسمهای آینده جهت برآورده ساوتن آن نیازها” را به عنوان تعریف توسعه پایدار

14

ارائه نمود. در سال 1332، کنفرانس محیط زیست و توسعه سازمان ملم متحد در ریودوژانیرو توسعه پایدار را یکی از اهداف جهانی گکر نمود. در مدت کوتاهی تعاریف گوناگونی از توسعه پایدار مطرح گردید و مبانی نظری آن تکمیم گردید .(Kraus, 1336: 12-19(

بنابراین در این قسمت به بررسی مفاهیم پایداری و گردشگری پرداوته میشود.

-2-2-2 گردشگری پایدار6

گردشگری پایدار با الهام گرفتن از تعریف توسعه پایدار ع
بارت است از گردشگری که نیازهای نسم حاضر را پاسخ دهد، بدون اینکه از ظرفیتهای مربوط به نسم آینده برای پاسخگویی به نیازهای وود مایه بگذارد. گردشگری پایدار به نحوی برنامهریزی و اجرا میشود که بر محیطزیست، اقتصاد و فرهنگ و جامعه میزبان اثر منفی نگذارد.

باتلر در سال 1339 گردشگری پایدار را گردشگریی تعریف کرده است که بتواند در یک محیط در زمان نامحدود ادامه یابد و از نظر انسانی و فیزیکی به محیط زیست اجتماعی لطمه وارد نیاورد )زاهدی، .)111 :1985

بقای بشر مستلزم رعایت ا ولی است که توجه به آنها موجب پایداری و در مقابم، بیتوجهی به آنان سبب نابودی بشریت وواهد شد. در کنفرانس جهانی توسعه پایدار به مجموعهای از ا ول اشاره شده است که رعایت آنان به پایداری منجر میشود. این ا ول به طور اجمال عبارتند از:

Ç استفاده محتاطانه از منابع طبیعی در محدوده ظرفیت تحمم کره زمین

Ç تغییر شیوههای تصمیمگیری از باز به پائین به شیوههایی برای مشارکت گروههای بیشتری از گینفعان در فرایند تصمیمگیری.

Ç رفع فقر و نابرابریهای جنسیتی و احترام به حقوق بشر

Ç افزایش کیفیت زندگی از طریق اعتالی سطح بهداشت، تأمین مسکن، غذا، ارائه آموزش و مهارت-

های درآمدزا

ا محافظت از تنوع زیستی و سیستمهای پشتیبان حیات برای کلیه موجودات زمین

1‌-Sustainable

5

تعهد نامه اصالت پایان نامه کارشناسی ارشد

اینجانب احسان جیران دانش آموخته مقطع کارشناسی ارشد نا پیوسته به شماره دانشجویی 880156088 در رشته جغرافیا – برنامه ریزی توریسم که در تاریخ 6890/9/61 از پایان نامه خود تحت عنوان” نقش توانمندیهای محیطی در توسعه گردشگری شهریار” با کسب نمره هفده وبیست وپنج صدم ودرجه بسیارخوب دفاع نموده ام بدینوسیله متعهد می شوم:
-6 این پایان نامه حاصل تحقیق وپژوهش انجام شده توسط اینجانب بوده ودر مواردی که از دستاوردهای علمی وپژوهشی دیگران) اعم از پایان نامه، کتاب ، مقاله و……..( استفاده نموده ام، مطابق ضوابط و رویه های موجود، نام منبع مورد استفاده وسایر مشخصات آن را در فهرست ذکر ودرج کرده ام.

-2این پایان نامه قبالً برای دریافت هیچ مدرک تحصیلی)هم سطح،پایین تر یا باالتر( در سایر دانشگاه ها ومؤسسات آموزش عالی ارائه نشده است.

-8 چنانچه بعد از فراغت از تحصیل، قصد استفاده و هرگونه بهره برداری اعم از چاپ کتاب، ثبت اختراع و…. از این پایان نامه داشته باشم، از حوزه معاونت پژوهشی واحد مجوزهای مربوطه را اخذ نمایم.

-4 چنانچه در هر مقطع زمانی خالف موارد فوق ثابت شود، عواقب ناشی از آن را بپذیرم و واحد دانشگاهی مجاز است با اینجانب مطابق ضوابط ومقررات رفتار نموده ودر صورت ابطال مدرک تحصیلی ام هیچگونه ادعایی نخواهم داشت.

نام ونام خانوادگی:

6

تاریخ وامضاء:

بسمه تعالی

در تاریخ دانشجـوی کارشناسی ارشد آقای احسان جیران از پایان نامه خود دفـاع نمـوده و بــا نمــره

هفده وبیست وپنج صدم بحـروف هفده وبیست وپنج صدم و بـا درجـه بسیار خوب مـورد تصویـب قـرار گرفت.

امضاء استاد راهنما

دانشکده ادبیات و علوم انسانی

××××××××××××××××××××××××××××××××××××××××××××××××××××××××

)این چکیده به منظور چاپ در پژوهش نامه دانشگاه تهیه شده است(

نام واحد دانشگاهی: تهران مرکزی کد واحد: 606
کد شناسایی پایان نامه: 60650165906062

عنوان پایان نامه: نقش توانمندیهای محیطی در توسعه گردشگری شهریار

نام و نام خانوادگی دانشجو: احسان جیران
تاریخ شروع پایان نامه:6890/9/61

شماره دانشجویی: 880156088
تاریخ اتمام پایان نامه: 6896/60/4

رشته تحصیلی: جغرافیا – برنامه ریزی توریسم

استاد راهنما: دکتر شوکت مقیمی

استاد مشاور: دکتر فریده اسدیان

چکیده پایان نامه )شامل خالصه، اهداف، روش های اجرا و نتایج به دست آمده( :

گردشگری، فعالیتی است با ابعاد گوناگون اقتصادی ،اجتماعی ،فرهنگی، محیطی و سیاسی به نحوی که غالب شئونات زندگی انساان را شاامم مای گاردد، اماروزه از
انعت
گردشگری به عنوان یک بازوی قدرتمند جهت افزایش درآمد و فقر زدایی در کشور های در حال توسعه نام برده می شود.

در دوران کنونی در پی بروز بحران های زیست محیطی،نابودی منابع و ایجاد موانع در راه رسیدن به توسعه پایادار، ززم اسات برناماههاا براسااش شاناوت و ارزیاابی تاوان
محیطی
ورت گیرد تا هم بهرهبرداری در وور و مستمر از محیط
ورت گیرد و هم ارزش های طبیعی محیط حفظ شود.

پژوهش حاضر به مطالعه، بررسی و ارزیابی توان های محیطی شهرستان شهریار و ارتباط آن با توسعه گردشگری در این شهرستان پرداوته است. این منطقه دارای تاوان هاا و
منابع متنوع محیطی اعم از آب کافی،واک حا لخیز،شرایط اقلیمی مطلوب، پوشش گیاهی، عوامم ارتباطی و پدیده های طبیعای و انساانی جااگب گردشاگری اسات کاه در
ورت برنامه ریزی و استفاده از آنها، می توان بسیاری از مشکالت اقتصادی و اجتماعی منطقه را از بین برد و منطقه را در مسیر توسعه همه جانبه و پایدار هدایت کرد.

روش تحقیق، تحلیلی- تو یفی و میدانی بوده است و با گردآوری اطالعات کتابخانه ای، میدانی و اینترنتی به بررسی وضعیت توانایی های طبیعی شهرستان شهریار پرداوته
شده است.

8

نتایج بررسی نشان می دهد که شهرستان شهریار با توجه به وجود توانمندیهای فراوان طبیعی و موقعیت جغرافیایی و دسترسی مناسب وود مای تواناد در زمیناه گردشاگری

موفق باشد.

کلید واژگان: توانمندی، توسعه، گردشگری، شهریار

نظر استاد راهنما برای چاپ در پژوهش نامه دانشگاه مناسب است  تاریخ و امضاء:
مناسب نیست 

9

فهرست مطالب

عنوان صفحه

-1 فصم اول: کلیات،تعاریف و مفاهیم پایه

-1-1 کلیات طرح پژوهش 9

-2-1 بیان مساله تحقیق 4

-9-1 پیشینه تحقیق: 5

-4-1 اهمیت موضوع تحقیق و انگیزه انتخاب آن: 6

-5-1 اهداف تحقیق 8

-1 -5-1 پرسش های تحقیق 8

-2-5-1 فرضیات 8

-9 -5-1 چهارچوب نظری تحقیق 8

-4 -5-1 مدل
تحقیق 3

-5 -5-1روش تحقیق 3

– 6-5-1 روش گردآوری اطالعات 3

-7 -5-1 محدوده تحقیق 3

-8-5-1 محدودیتهای تحقیق 3

-2 فصم دوم: مفاهیم و تعاریف

مقدمه 12

-1-2 پیشینۀ گردشگری 12

-2-2 مفاهیم کلیدی 14

-1-2-2 گردشگری و پایداری .. 14

-2-2-2 گردشگری پایداری15 1

‌أ

-9-2-2 محیط 18

-4-2-2 توان محیطی 13

-9-2 معیارهای جاگبیت منطقه گردشگری برای گردشگران 22

-4-2 حوزه نفوگ)حیطه عملکرد، ارزش( 22

-5-2 بررسی و ارزیابی جاگبه ها 21

-6-2 اهداف گردشگری 29

-7-2 اشکال گردشگری 29

-8-2 انواع گردشگری 24

-3-2 منابع و جاگبه های گردشگری 28

-1-3-2 منابع و جاگبه های طبیعی 28

-2-3-2 منابع و جاگبه های انسانی 28

-12-2 فرآیند فضایی توسعه گردشگری 23

-11-2 عوامم موثر در توسعه گردشگری 91

-12-2 عنا ر و اجزای تشکیم دهنده گردشگری 92

-19-2 اثرات و پیامد های گردشگری 97

-1-19-2 اثرات و پیامد های اقتصادی 98

-1-1-19-2 گردشگری و درآمد ملی 42

-2-1-19-2 گردشگری و توسعه اشتغال 41

-2-19-2 اثرات اجتماعی و فرهنگی 49

-9-19-2 اثرات زیست محیطی . 46

-4-19-2 توریسم اقلیمی )کلیما توریسم( 43

-9 فصم سوم: ویژگی های منطقه

-1-9 ویژگی های جغرافیایی 59

‌ب

-1-1-9 موقعیت جغرافیایی 54

-1-1-1-9زمین شناسی 56

-2-1-9 توپوگرافی 56

-1- 2 1-9وضعیت لرزه ویزی و گسم ها 58

-9-1-9 ویژگی های اقلیمی 53

-1-9-1-9 درجه ی حرارت 62

-2-9-1-9 رطوبت نسبی 62

-9-9-1-9بارندگی 64

-4-9-1-9 باد 64

-1-1-9مطاللعات عمومی هیدرولوژی، منابع آبهای سطحی و زیرزمینی . 66

-1-1-1-9 آب های زیرزمینی 63

-2-1-9وضعیت واک 72

-9-1-9 پوشش گیاهی 72

-4-1-9 گونه های جانوری 79

-2-9 ویژگی های انسانی 74

-1-2-9 تقسیمات سیاسی 74

-2-2-9سوابق تاریخی منطقه 75

-9-2-9 اقوام و طوایف 76

-4-2-9 ویژگی های جمعیتی 77

-1-4-2-9 حجم جمعیت و نرخ رشد 77

– 2-4-2- 9 ساوتار سنی و جنسی جمعیت 73

-9-4-2-9 تعداد و نوع وانوار . 73

-4-4-2-9 وضعیت سواد 82

‌ج

-5-4-2-9 مهاجرت……………………………………………………………………………………………………
82
-9-9 ویژگی های اقتصادی ………………………………………………………………………………………….
82
-1-9-9 نیروی انسانی و اشتغال……………………………………………………………………………………
82
-2-9-9 توزیع نسبی اشتغال…………………………………………………………………………………………
82
–9-9-9الگوی معیشت مردم شهریار……………………………………………………………………………
89
-1-9-9-9 بخش کشاورزی …………………………………………………………………………………………
89
-2-9-9-9 شکار،پرورش ماهی و سایر مشاغم ………………………………………………………………
85
-4-9-9 عملکرد غالب اقتصاد در شهرستان……………………………………………………………………
85
-4-9
نعت ……………………………………………………………………………………………………………
86
-1-4-9
نایع بومی وسنتی ………………………………………………………………………………………….
86
-5-9ودمات ………………………………………………………………………………………………………………
87
-6-9زیرساوت…………………………………………………………………………………………………………..
83
-4 توانمندیهای گردشگری منطقه ………………………………………………………………………………….
34
-1-4پتانسیم های گردشگری شهریار…………………………………………………………………………….
35
-1-1-4منابع طبیعی …………………………………………………………………………………………………….
35
-2-4پتانسیم های تاریخی و فرهنگی …………………………………………………………………………..
122
-9-2-4منابع انسان ساوت…………………………………………………………………………………………
123
-9-4 قوت ها و ضعف های منطقه ویژه گردشگری شهرستان شهریار ……………………………….
119
-1-9-4 نقاط قوت منطقه شهریار ………………………………………………………………………………..
119
-2-9-4نقاط ضعف …………………………………………………………………………………………………..
119
-4-4فر
ت ها و امکانات ………………………………………………………………………………………….
114
-1-4-4فر ت ها ……………………………………………………………………………………………………..
114
-2-4-4تهدیدها ………………………………………………………………………………………………………..
115

‌د

-5 نتیجه گیری و پیشنهادات 116

-1-5نتیجه گیری 117

-2-5آزمون فرضیات 117

-9-5پیشنهادات 113

فهرست منابع 122

‌ه

فهرست جداول

عنوان صفحه

-1-2 جدول 94

-2-2 جدول 95

9-2 -جدول 42

4-2 -جدول 48

– 1- 9جدول 61

-2-9 جدول 65

-9-9جدول 68

-4-9جدول 74

-5-9جدول 78

-6-9جدول 81

-7-9 جدول 82

-8-9جدول 85

-3-9 جدول 86

-12-9جدول 88

-11-9جدول 83

-12-9 جدول 83

-19-9 جدول 32

-14-9جدول 32

-15-9جدول 31

-16-9جدول 32

-17-9جدول 39

‌و

-1-4جدول 122

-2-4جدول 122

-9-4جدول 112

-4-4جدول 112

-5-4 جدول 111

-6-4جدول 111

-7-4جدول 112

‌ز

فهرست نمودار

عنوان صفحه

-1-2

عوامل موضوع تحقیق باید رعایت گردد (سرمد، 1384).
یک تحقیق زمانی علمی محسوب می‌شود که به صورت منطقی و منظم نسبت به مشکل گشایی و پیگیری گام به گام در جهت شناسایی مشکلات، گرد آوری داده‌ها، تجزیه و تحلیل آن‌ها و در نهایت استنتاج معتبر، پاسخگو باشد. از این رو تحقیق علمی صرفاً بر تجربه یا برداشت‌های شخصی و درک مستقیم مبتنی نیست، بلکه هدفمند و دقیق عمل می‌نماید.
تحقیق علمی به منظور گسترش قلمرو دانش صورت می‌پذیرد و به محقق کمک می‌کند تا یافته‌های خود را با صحت و اطمینان بیشتری بیان کند. به همین دلیل است که پژوهش‌های علمی اغلب عینی‌تر است و به مدیران در توجه به عوامل خاصی که مورد نیاز می‌باشد، یاری می‌رساند. تحقیقات علمی معمولاً به صورت کاوشگرانه انجام می‌پذیرند و به صورت کاملاً هدفمند و البته محدود در مورد یک موضوع با صحت و استحکام به آزمون نتایج می‌پردازند و نیز با دقت و اطمینان، تکرار پذیری این نتایج را به صورت عینی مد نظر دارند و به تعمیم پذیری آن در جهت کاربرد برای دانش افزایی و نیز افزایش ثروت می‌نگرند (سه کاران،1390).
در هر تحقیق ابتدا باید نوع، ماهیت، اهداف تحقیق و دامنه آن معین شود تا بتوان با استفاده از قواعد و ابزار و از راه های معتبر به واقعیت‌ها دست یافت. فرآیند تحقیق، فرآیندی است که طی آن محقق می‌کوشد با پردازش علمی و منظم درون داده‌ها، فرضیه های خود را به بوته آزمایش بگذارد (سرمد، 1384).
در این فصل ابتدا روش شناسی تحقیق بیان می گردد، سپس متغیرهای تحقیق، روش جمع آوری اطلاعات، جامعه آماری، روش نمونه گیری و حجم نمونه تشریح شده و در انتها آزمون‌های مربوط معرفی می شوند.

3-2- روش تحقیق
این تحقیق از نوع کاربردی است و از نظر روش، توصیفی_همبستگی می باشد. چرا که به بررسی تأثیر بین متغیرهای تحقیق می پردازد.
3-3- جامعه آماری، نمونه مورد مطالعه و روش نمونه گیری
در تعریف جامعه آماری می‌توان به مجموعه ای از عناصر یا اطلاعات ثبت شده موجود که دارای ویژگی‌های مورد نظر تحقیق هستند، اشاره نمود. جامعه آماری به کل گروه افراد، وقایع یا چیزهایی اشاره دارد که محقق می‌خواهد به تحقیق درباره آن‌ها بپردازد. یک عضو جامعه آماری جزئی از کل جامعه آماری است بنابراین چارچوب جامعه آماری فهرستی از همه اعضای جامعه آماری است که از بین آن گروه نمونه انتخاب می‌شود.
در این تحقیق برای تعیین میزان دقت عملکرد مدل مورد نظر، نیاز به اطلاعات دو گروه شرکت درمانده و غیردرمانده می‌باشد. به علت عدم دسترسی به اطلاعات دقیق صورت مالی شرکت‌های مورد نظر خارج از بورس اوراق بهادار تهران، جامعه آماری این تحقیق از میان شرکت‌های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران انتخاب شده است. همچنین با توجه به تفاوت ساختار سرمایه شرکت‌های مالی و سرمایه گذاری از سایر شرکت‌ها، این دسته از شرکت‌ها از جامعه آماری حذف می‌گردند و از اطلاعات کلیه شرکت‌هایی که دارای شرایط زیر باشند، در نمونه گیری استفاده خواهد شد:
الف) سال مالی شرکت منتهی به پایان اسفند ماه باشد و شرکت در دوره ی مورد مطالعه، سال مالی خود را تغییر نداده باشد.
ب) قبل از سال ١۳۸١ در بورس پذیرفته شده باشند.
ج) جزء شرکت های سرمایه گذاری مالی، بانک ها و بیمه نباشد.
د) اطلاعات مورد نیاز آن ها در دسترس باشد.
دلایل گزینش این جامعه آماری به شرح زیر است:
دسترسی به اطلاعات مالی شرکت‌های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار امکان‌پذیر است.
معیارها و ضوابط خاصی برای پذیرفتن و ادامه فعالیت شرکت‌ها در بورس و نحوه گزارشگری آن‌ها وضع شده است، بنابراین به نظر می‌رسد اطلاعات مندرج در صورت‌های مالی این شرکت‌ها از کیفیت بالاتری برخوردار بوده و اطلاعات آن‌ها مطمئن‌تر است.
اطلاعات شرکت‌های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار به دلیل اعمال نظارت و وجود مقررات خاص از قابلیت اعتماد بیشتری برخوردار است.
در صورت نیاز به سایر اطلاعات، دسترسی به آن اطلاعات میسر است.
روش نمونه گیری در این تحقیق انتخاب سیستماتیک می‌باشد. به این ترتیب که جهت انتخاب شرکت‌های درمانده با توجه به ماده 141 قانون تجارت، فرض شده شرکتی درمانده تلقی می‌گردد که زیان انباشته‌اش بیش از 50% سرمایه اسمی باشد. با توجه به قلمرو زمانی تحقیق (1381 لغایت 1391) شرکت هایی که سال درماندگی آن ها بین سال های 1383 لغایت 1391 می باشد را انتخاب کرده و به این ترتیب سال قبل از درماندگی و دو سال قبل از درماندگی مالی مشخص می شود. همچنین اولویت بندی انتخاب شرکت های سالم (موفق) به شرح زیر می باشد:
هم صنعتی بودن شرکت های سالم با شرکت های درمانده.
نزدیک بودن اندازه شرکت های سالم به شرکت های درمانده.

جدول زیر اعضای نمونه آماری شرکت‌های درمانده را مشخص می‌سازد:
(جدول 3-1) اعضای نمونه آماری شرکت های درمانده
ردیف
نام شرکت
1
آلومتک
2
بسته بندی ایران
3
آبفر
4
ایران تایر
5
پالایش نفت تبریز
6
پلاستیک شاهین
7
کاشی تکسرام
8
تولی پرس
9
جوش و اکسیژن
10
سایپا دیزل
11
شیشه قزوین
12
تکنوتار
13
صنعتی پارس مینو
14
صنعتی دریایی(صدرا)
15
کابل باختر
16
کارتن مشهد
17
کاشی سعدی
18
کمباین سازی ایران
19
کمک فنر ایندامین سایپا
20
ماشین سازی اراک
21
آونگان
22
ارج
23
پا
رس قوطی
24
ریخته گری ایران
25
پارس متال
26
لوازم خانگی پارس
27
ناب
28
پگاه آذربایجان غربی
29
فارسیت درود
30
فنرسازی زر

جدول زیر اعضای نمونه آماری شرکت‌های سالم (موفق) را مشخص می‌سازد:
(جدول 3-2) اعضای نمونه آماری شرکت های سالم (موفق)
ردیف
نام شرکت
1
فروسیلیس ایران
2
نورد آلومینیوم
3
کنتورسازی ایران
4
پلاسکوکار سایپا
5
نفت بهران
6
درخشان تهران
7
کاشی سینا
8
پتروشیمی آبادان
9
فیبر ایران
10
زامیاد
11
فرآورده های نسوز آذر
12
ماشین سازی نیرو محرکه
13
روغن نباتی پارس
14
پمپ پارس
15
دوده صنعتی پارس
16
کاشی حافظ
17
پارس خزر
18
مهندسی نصیر ماشین
19
خدمات انفورماتیک
20
صنعتی آما
21
گروه صنعتی بوتان
22
جام دارو
23
فنرسازی خاور
24
فرآوری مواد معدنی
25
آبسال
26
سیمان تهران
27
نوش مازندران
28
لبنیات پاک
29
فارسیت اهواز
30
ایرکا پارت صنعت

جداول مربوط به نوع صنعت اعضای نمونه آماری در بخش پیوست‌ها آورده شده است.

3-4- قلمرو موضوعی، مکانی و زمانی تحقیق
قلمرو موضوعی پژوهش: قلمرو موضوعی هر تحقیق زمانی دارای اهمیت است که از جنبه‌ کاربردی بودن و ایجاد ثروت، برای بهره برداران از آن مفید و اثرگذار باشد. از آنجایی که بهره‌وران این تحقیق کلیه سرمایه گذاران بالقوه و بالفعل فعال در بورس اوراق بهادار تهران، کارگزاری‌ها، محققان و پژوهشگران عرصه حسابداری و مسائل مالی، اساتید و دانشجویان دانشگاه های کشور، مدیران و کارکنان شرکت‌ها، بانک‌ها و مؤسسات مالی و اعتباری و اعتبار دهندگان و در نهایت دولت جهت اعطای تسهیلات و تعیین شرایط اعتباری می‌باشند، می‌توان درجه اهمیت این پژوهش را بالا دانست.
موضوع تحقیق حاضر، بررسی تأثیر ترکیب اجزای پنج قسمتی صورت گردش وجوه نقد بر پیش بینی درماندگی مالی شرکت ها می باشد.
قلمرو مکانی پژوهش: قلمرو مکانی پژوهش، شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران می باشد.
قلمرو زمانی پژوهش: قلمرو زمانی پژوهش، سال 1381 لغایت 1391 می باشد.

3-5- منابع اطلاعاتی و روش گردآوری داده ها
روش گرد آوری داده‌ها در این تحقیق کتابخانه ای است. بدین صورت که اطلاعات مربوط به مبانی نظری و مفاهیم تحقیق با بررسی مقالات علمی، کتاب‌ها، پایگاه های معتبر اطلاعاتی اینترنتی و پایان نامه های تحصیلی، گردآوری شده است. همچنین اطلاعات و داده های کمی مورد نیاز مربوط به شرکت‌های حاضر در این تحقیق از صورت‌ها و گزارش‌های مالی شرکت‌های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران استخراج شده است که دسترسی به آن‌ها از طریق مراجعه به سایت رسمی بورس اوراق بهادار تهران، نرم افزارهای تدبیر پرداز و ره آورد نوین امکان پذیر می‌باشد.
3-6- فرضیه های تحقیق

3-6-1- فرضیه اصلی
این تحقیق شامل یک فرضیه اساسی می‌باشد که عبارت است از:
ترکیب اجزای پنج قسمتی صورت گردش وجوه نقد بر پیش بینی درماندگی مالی شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران تأثیر دارد.

3-6-2- فرضیه های فرعی تحقیق
با توجه به علامت مثبت و منفی اجزای پنج گانه صورت گردش وجوه نقد، این تحقیق شامل 32 فرضیه فرعی خواهد بود، اما با توجه به این که مالیات پرداختی در شرکت ها همواره منفی است بنابراین تحقیق حاضر دارای 16 فرضیه فرعی می باشد.
ترکیب خالص جریان نقد عملیاتی منفی، بازده سرمایه گذاری و سود سهام پرداختی مثبت، مالیات منفی، سرمایه گذاری مثبت و تأمین مالی مثبت بر پیش بینی درماندگی مالی تأثیر دارد (CFC1).
ترکیب خالص جریان نقد عملیاتی منفی، بازده سرمایه گذاری و سود سهام پرداختی مثبت، مالیات منفی، سرمایه گذاری مثبت و تأمین مالی منفی بر پیش بینی درماندگی مالی تأثیر دارد (CFC2).
ترکیب خالص جریان نقد عملیاتی منفی، بازده سرمایه گذاری و سود سهام پرداختی مثبت، مالیات منفی، سرمایه گذاری منفی و تأمین مالی مثبت بر پیش بینی درماندگی مالی تأثیر دارد (CFC3).
ترکیب خالص جریان نقد عملیاتی مثبت، بازده سرمایه گذاری و سود سهام پرداختی مثبت، مالیات منفی، سرمایه گذاری مثبت و تأمین مالی منفی بر پیش بینی درماندگی مالی تأثیر دارد (CFC4).
ترکیب خالص جریان نقد عملیاتی مثبت، بازده سرمایه گذاری و سود سهام پرداختی مثبت، مالیات منفی، سرمایه گذاری منفی و تأمین مالی مثبت بر پیش بینی درماندگی مالی تأثیر دارد (CFC5).
ترکیب خالص جریان نقد عملیاتی مثبت، بازده سرمایه گذاری و سود سهام پرداختی مثبت، مالیات منفی، سرمایه گذاری منفی و تأمین مالی منفی بر پیش بینی درماندگی مالی تأثیر دارد (CFC6).
ترکیب خالص جریان نقد عملیاتی منفی، بازده سرمایه گذاری و سود سهام پرداختی مثبت، مالیات منفی، سرمایه گذاری منفی و تأمین مالی منفی بر پیش بینی درماندگی مالی تأثیر دارد (CFC7).
ترکیب خالص جریان نقد عملیاتی مثبت، بازده سرمایه گذاری و سود سهام پرداختی مثبت، مالیات منفی، سرمایه گذاری مثبت و تأمین مالی مثبت بر پیش بینی درماندگی مالی تأثیر دارد (CFC8).
ترکیب خالص جریان نقد عملیاتی منفی، بازده سرمایه گذاری و سود سهام پرداختی منفی، مالیات منفی، سرمایه گذاری مثبت و تأمین مالی مثبت بر پیش بینی درماندگی مالی تأثیر دارد (CFC9).
ترکیب خالص جریان نقد عملیاتی منفی، بازده
سرمایه گذاری و سود سهام پرداختی منفی، مالیات منفی، سرمایه گذاری مثبت و تأمین مالی منفی بر پیش بینی درماندگی مالی تأثیر دارد (CFC10).
ترکیب خالص جریان نقد عملیاتی منفی، بازده سرمایه گذاری و سود سهام پرداختی منفی، مالیات منفی، سرمایه گذاری منفی و تأمین مالی مثبت بر پیش بینی درماندگی مالی تأثیر دارد (CFC11).
ترکیب خالص جریان نقد عملیاتی مثبت، بازده سرمایه گذاری و سود سهام پرداختی منفی، مالیات منفی، سرمایه گذاری مثبت و تأمین مالی منفی بر پیش بینی درماندگی مالی تأثیر دارد (CFC12).
ترکیب خالص جریان نقد عملیاتی مثبت، بازده سرمایه گذاری و سود سهام پرداختی منفی، مالیات منفی، سرمایه گذاری منفی و تأمین مالی مثبت بر پیش بینی درماندگی مالی تأثیر دارد (CFC13).
ترکیب خالص جریان نقد عملیاتی مثبت، بازده سرمایه گذاری و سود سهام پرداختی منفی، مالیات منفی، سرمایه گذاری منفی و تأمین مالی منفی بر پیش بینی درماندگی مالی تأثیر دارد (CFC14).
ترکیب خالص جریان نقد عملیاتی منفی، بازده سرمایه گذاری و سود سهام پرداختی منفی، مالیات منفی، سرمایه گذاری منفی و تأمین مالی منفی بر پیش بینی درماندگی مالی تأثیر دارد (CFC15).
ترکیب خالص جریان نقد عملیاتی مثبت، بازده سرمایه گذاری و سود

ترکیبات اجزای جریانات نقدی به این نتیجه رسیده است که ترکیبات عملیاتی، سرمایه گذاری و تأمین مالی جریانات نقد، به پیش بینی قریب الوقوع بودن درماندگی مالی کمک می کنند.

2-13-11- گیولی و همکاران47
گیولی و همکاران در سال 2007 در تحقیقاتی که در کشور آمریکا انجام دادند به این نتیجه رسیده اند که محافظه کاری به طور مستقیم از طریق نقش افزایش وجوه نقد در دسترس و به طور غیر مستقیم از طریق نقش اطلاعاتی سبب کاهش سرمایه گذاری نقدی، جلوگیری از سرمایه گذاری با ارزش خالص فعلی کم، پایین نگه داشتن هزینه های نمایندگی و افزایش پس انداز به کاهش ریسک ورشکستگی کمک می کند، زیرا ورشکستگی شرایطی است که در آن وجوه نقد به میزان کافی وجود ندارد و منابع داخلی و خارجی شرکت برای مقابله با تعهدات شرکت کافی نمی باشد.

2-13-12- لی و چانگ48
لی و چانگ در سال 2010 در تحقیقی با عنوان «به کارگیری پایگاه منابع مالی در سیستم هشداردهنده درماندگی مالی واحدهای اقتصادی» به این نتیجه رسیدند که متغیرهای پیش بینی کننده «نسبت بدهی» و «جریانات نقد عملیاتی» به ترتیب، یک و دو سال قبل از درماندگی، بیشترین قدرت پیش بینی و اعتبار را دارند.

2-13-13- لین و همکاران49
لین و همکاران در سال 2012 با به کارگیری یک رویکرد مبتنی بر حسابداری که از نسبت های مالی برای پیش بینی ورشکستگی استفاده می کند به معرفی چندین مدل رتبه بندی ریسک برای واحدهای تجاری کوچک در انگلستان پرداخته اند و در مجموع با ارائه تعاریف مختلف از درماندگی مالی اقدام به پیش بینی عدم توان بازپرداخت بدهی (نکول) این شرکت ها نموده اند.

2-14- تحقیقات داخلی

2-14-1- رسول زاده
در سال 1380 رسول زاده طی پژوهشی با عنوان «بررسی کاربرد مدل آلتمن برای پیش بینی ورشکستگی شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران» نشان داد که مدل آلتمن با 92% اطمینان وضعیت عدم ورشکستگی شرکت ها و با 81% اطمینان وضعیت ورشکستگی شرکت ها را قبل از ورشکستگی درست پیش بینی نموده است.

2-14-2- نظری
در سال 1380 در پژوهش خود با عنوان «بررسی رابطه محتوای اطلاعاتی صورت جریان های نقدی و تداوم فعالیت در شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران» به این نتیجه رسید که شاخص های عملیات جاری مؤسسه، معیار مناسبی برای ارزیابی تداوم فعالیت نمی باشند. زیرا تداوم فعالیت ماهیتًا بلند مدت بوده و سرمایه گذاران، اعتباردهندگان و حسابرسان نیز به دلیل تغییرات مداوم و سریع این شاخص ها، نمی توانند آن ها را برای ارزیابی تداوم فعالیت مورد استفاده قرار دهند. وی نمونه انتخاب شده از شرکت های مشمول ماده 141 قانون تجارت و شرکت های متناظر غیر مشمول ماده یاد شده در فاصله بین سال های ۱۳۷۶ الی ۱۳۷۸، مشخص کرد که از بین نسبت های مالی حاصل از صورت جریان وجوه نقد، صرفًا نسبت های مخارج سرمایه ای می توانند به عنوان معیار ارزیابی تداوم فعالیت شرکت ها مورد استفاده قرار گیرند. ضمن این که نسبت های نقدینگی سنتی نیز، از مدت ها پیش به عنوان معیار ارزیابی تداوم فعالیت، مورد استفاده قرار می گرفته اند. از این رو این دو گروه نسبت ها انتخاب و ارتباط اطلاعاتی آن ها مورد مطالعه قرار می گیرد.

2-14-3- سلیمانی امیری
در سال 1381 سلیمانی امیری در پژوهش خود با عنوان «بررسی شاخص های پیش بینی کننده ورشکستگی در شرایط محیطی ایران» و با استفاده از مدل رگرسیون چندگانه و اطلاعات 30 شرکت سالم و 30 شرکت ورشکسته، مدلی جهت پیش بینی بحران مالی در شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار ارائه نموده و آن را تا سه سال قبل از بحران مالی مورد آزمون قرار داده است، که نتایج حاصل از این تحقیق حاکی از آن بوده که مدل مزبور در یک، دو و سه سال قبل از بحران مالی، به ترتیب 95%، 83% و 95% کل نمونه را به طور صحیحی طبقه بندی نموده است.
2-14-4- شاکری
در سال1382 شاکری در مطالعه ای به بررسی کاربرد مدل اسپرینگیت برای پیش بینی ورشکستگی شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار می پردازد. مدل اسپرینگیت که از روش آماری تحلیل تمایز چندگانه استفاده می کند می تواند با 88 درصد اطمینان ورشکستگی شرکت ها را دو سال قبل از وقوع آن پیش بینی کند. از 14 نسبت مالی به عنوان متغیر های کمی مورد بررسی استفاده شد و در نهایت مشخص شد که 4 متغیر در پیش بینی ورشکستگی از اهمیت بیشتری برخوردارند. نتایج مطالعه حاکی از آن است که الگوی پیشنهادی قادر به پیش بینی صحیح ورشکستگی شرکت ها با دقت 84 درصد برای دو سال آینده می باشد. همچنین، الگو برای سال آینده را نیز با همان دقت 84 درصد پیش بینی می نماید، از سوی دیگر برآورد مدل جدیدی مبتنی بر اطلاعات شرکت های ایرانی نیز مورد ارزیابی قرار گرفت که به دلیل پایین بودن حجم نمونه نتایج از مدل اولیه ضعیف تر می باشد.

2-14-5- فلاح پور
در سال 1383 فلاح پور در پژوهش خود با عنوان «پیش بینی درماندگی مالی شرکت ها با استفاده از شبکه های عصبی مصنوعی» به پیش بینی درماندگی مالی در 80 شرکت تولیدی پرداخته و از مدل تحلیل تمایزی چند متغیره به عنوان مدل مقایسه ای استفاده نموده و طبق شواهد گردآوری شده به این نتیجه رسید که مدل شبکه های عصبی مصنوعی در پیش بینی درماندگی مالی این شرکت ها، به طور معنی داری نسبت به مدل تحلیل تمایزی از دقت پیش بینی بیشتری برخوردار است.

2-14-6- مهرانی و همکاران
در سال 1383 مهرانی و همکاران طی پژوهشی با عنوان «استفاده از اطلاعات تاریخی مالی و غ
یرمالی
در سال 1383 مهرانی و همکاران طی پژوهشی با عنوان «استفاده از اطلاعات تاریخی مالی و غیرمالی جهت تفکیک شرکت های موفق از ناموفق» برای یک دوره دو ساله (سال های 1381 و 1382) استفاده از اطلاعات تاریخی مالی و غیرمالی جهت تفکیک شرکت های موفق از ناموفق را مورد آزمون قرار داده اند. نتایج به دست آمده از تحقیقات انجام شده در این زمینه نشان می دهد که اطلاعات مالی و غیرمالی هر دو بر بازده سهام مؤثر هستند . آن ها در این تحقیق به بررسی رابطه بین متغیرهای مالی و غیرمالی با بازده سهام پرداختند و شش متغیر شامل: فروش، سود خالص، بازده حقوق صاحبان سهام، حجم معاملات، تعداد دفعات معامله، و تعداد خریداران را مورد بررسی قرار داده اند، که متشکل از سه متغیر مالی و سه متغیر غیرمالی است. نتایج به دست آمده بیانگر آن است که از میان متغیرهای فوق، دو متغیر فروش و نرخ بازده حقوق صاحبان سهام دارای رابطه معناداری با بازده سهام بوده، ضمنًا شرکت های موفق بازده بیشتری نسبت به شرکت های ناموفق کسب کرده اند.

2-14-7- بهرامفر و ساعی
در سال 1385 بهرامفر و ساعی در تحقیقی با عنوان «ارائه مدل برای پیش بینی عملکرد (مالی و بازار) شرکت‌های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران با استفاده از اطلاعات مالی منتشره» ابتدا تفاوت متوسط برخی از ویژگی‌های مالی شرکت‌های موفق و ناموفق، مورد بررسی تحلیلی قرار گرفت. سپس دو مدل مجزا برای پیش بینی شرکت‌های موفق و ناموفق ارائه شد. مدل اول، با استفاده از تحلیل‌های آماری لاجیت، احتمال تعلق یک شرکت به گروه شرکت‌های موفق و ناموفق را از نظر بازده سهام و عملکرد بازار پیش بینی می‌کند. مدل دوم نیز با استفاده از روش شناسی مشابه، به پیش بینی بازده حقوق صاحبان سهام و عملکرد مالی می‌پردازد. یافته های تحقیق، در مورد تحلیل معنی دار بودن تفاوت اطلاعات مالی منتشره شرکت‌های موفق و ناموفق چنین نشان دادند که از نظر شاخص‌های فعالیت، وضعیت بدهی، متوسط اندازه ارزش دفتری دارایی و نوع صنعت، تفاوت‌های آماری با اهمیتی وجود دارد هر چند تفاوت وضعیت نقدینگی این دو گروه با اهمیت نیست.

2-14-8- نیکومرام و پورزمانی
در سال 1385 نیکومرام و پورزمانی در تحقیقات خود تحت عنوان «حاکمیت شرکتی و پیش بینی ورشکستگی شرکت ها» در بخشی از نتایج کارشان نشان داده‌اند که نسبت‌های مالی سود‌آوری و نقدینگی می‌تواند در متمایز ساختن شرکت ورشکسته و شرکت موفق مفید واقع شود.

2-14-9- مجتهدزاده و اسمعیلی
در سال 1387 مجتهدزاده و اسمعیلی در تحقیقی با عنوان «بررسی معیارهای مورد استفاده حسابرسان مستقل در ارتباط با تداوم فعالیت بنگاه های اقتصادی در ایران» با هدف شناسایی و بررسی معیارهای مورد استفاده حسابرسان مستقل در ارزیابی تداوم فعالیت بنگاه های اقتصادی در ایران و تعیین میزان اهمیت آن‌ها با استفاده از رهنمود های استاندارد حسابرسی شماره 57 ایران در خصوص تداوم فعالیت واحد مورد رسیدگی، 16 معیار مؤثر را بیان کردند و سپس با استفاده از پرسشنامه و روش‌های آمار توصیفی و استنباطی در سطح معنی داری 5% تعیین شد. نتایج تحقیق نشان داد که هفت معیار از نظر حسابرسان مستقل بیشترین تأثیر را در ارتباط با تداوم فعالیت شرکت ها دارد که به ترتیب اهمیت شامل: وجود دعاوی حقوقی در جریان علیه واحد مورد رسیدگی که در صورت صدور رأی منجر به محکومیت واحد مزبور می شود و تحمل نتایج آن احتمالاً خارج از توان واحد مورد رسیدگی است، عدم رعایت الزامات مربوط به سرمایه یا سایر الزامات قانونی، فزونی کل بدهی ها بر کل دارایی ها یا فزونی بدهی های جاری بر دارایی های جاری، از دست دادن عمده بازار فروش محصولات، مجوز یا امتیاز ساخت کالا یا تأمین کنندگان اصلی کالا یا خدمات، تغییر قوانین یا سیاست های دولت به گونه ای که آثار مالی منفی بر واحد مورد رسیدگی داشته باشد، وجود دشواری در رعایت شرایط مقرر در قراردادهای وام و در نهایت از دست دادن مدیران اصلی بدون جایگزینی آن ها می باشد.

2-14-10- پورزمانی و همکاران
در سال 1388 پورزمانی و همکاران در پژوهشی با عنوان «بررسی کارایی شاخص های کلان اقتصادی در الگوهای پیش بینی بحران مالی در محیط اقتصادی ایران» علاوه بر نسبت های مالی، متغیرهای اقتصادی را نیز جهت پیش بینی بحران مالی به کار گرفتند و با استفاده از روش آماری لاجیت به این نتیجه رسیدند که متغیرهای اقتصادی اضافه شده کمکی به افزایش توان پیش بینی بحران مالی نمی کنند. برای ارزیابی ورشکستگی در محیط اقتصادی یونان، تحلیل لاجیت و تحلیل ممیزی مورد استفاده قرار گرفت و متغیرهای به کار رفته در تحقیق را در این امر مؤثر دانسته اند.

2-14-11- خدامی پور و پوراحمد
در سال 1389 خدامی پور و پوراحمد در پژوهشی به بررسی توانایی اقلام تعهدی، سود عملیاتی و جریان های نقدی عملیاتی در پیش بینی جریان های نقدی عملیاتی، با در نظر گرفتن وقفه های زمانی خاص پرداختند. نتایج این پژوهش در بازه زمانی 1382 الی 1387 نشان داد که بین جریان های نقدی عملیاتی آتی و سود عملیاتی رابطه معناداری وجود دارد.

2-14-12- نبوی و همکاران
در سال 1389 نبوی و همکارانش در پژوهشی با عنوان «پیش بینی ورشکستگی شرکت‌ها با استفاده از مدل لاجیت» مدلی جهت پیش بینی ورشکستگی در شرکت‌های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران ارائه کردند. به منظور طراحی مدل ابتدا از 9 نسبت مالی استفاده شد. بر اساس نتایج تحقیق، مدل لاجیت با متغیرهای توضی
حی تعریف شده در آن، بیشترین قدرت پیش بینی را نسبت به ورشکستگی شرکت‌ها در ایران دارا می‌باشند. دقت پیش بینی مدل برای سال ورشکستگی 5/87% و برای یک سال قبل از ورشکستگی 5/72% و برای دو سال قبل 5/52% می‌باشد.

2-14-13- رستمی و همکاران
در سال 1390 رستمی و همکارانش در تحقیقی تحت عنوان «ارزیابی درماندگی مالی شرکت‌های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران» به مطالعه مقایسه ای بین تحلیل پوششی داده‌ها و رگرسیون لجستیک پرداختند. هدف اصلی این پژوهش، بررسی کارایی استفاده از الگوی جمعی تحلیل پوششی داده‌ها (DEA) و رگرسیون لجستیک (LR) در ارزیابی مالی شرکت بوده است. همچنین نتایج الگوی DEA با LR مورد قیاس قرار گرفته است. یافته های تحقیق نشان می‌دهد که الگوی LR نسبت به الگوی جمعی روش تحلیل پوششی داده‌ها در ارزیابی درماندگی مالی درون نمونه ای به طور معناداری بهتر عمل کرده است.

2-14-14- مرادزاده فرد و صیادی
در سال 1391

طور بالقوه سودمند می باشند، در صورتی که منافع ناشی از ارائه آن ها به مراتب بیش از هزینه تهیه و گزارش آن ها باشد، افشا شوند. بر این اساس صورت گردش وجوه نقد به عنوان یکی از مبانی اطلاعاتی سودمند مطرح است که هزینه تهیه و ارائه آن نیز بسیار اندک است، زیرا اطلاعات مندرج در این صورت مالی چیزی بیش از تلخیص و طبقه بندی مجدد اطلاعات حسابداری مربوط به یک دوره مالی به شکل دیگر نیست (فرقاندوست حقیقی و وفادار، 1376).

2-9- ماهیت صورت گردش وجوه نقد
صورت گردش وجوه نقد یکی از صورت های مالی اساسی است که جایگزین صورت تغییرات در وضعیت مالی گردیده است. این صورت مالی جدید اطلاعات سودمندی را در مورد دریافت ها و پرداخت های وجه نقد در قالب فعالیت های عملیاتی، سرمایه گذاری و تأمین مالی ارائه می نماید. این طبقه بندی ناشی از این استدلال هیأت تدوین استانداردهای حسابداری مالی است که انجام تجزیه و تحلیل توسط استفاده کنندگان خارج از سازمان به منظور پیش بینی مبلغ، زمان بندی و ابهام در مورد جریان های نقدی آتی مستلزم ارائه اطلاعات مالی تفکیک شده در قالب گروه های مشابه است. در نتیجه صورت گردش وجوه نقد باید به طور واضح نشان دهنده اطلاعات مالی در قالب گروه های زیر باشد:
خالص وجه نقد ناشی از فعالیت های عملیاتی
گردش وجوه نقد ناشی از فعالیت های سرمایه گذاری
گردش وجوه نقد ناشی از فعالیت های تأمین مالی
خالص افزایش یا کاهش در وجه نقد
تطبیق مانده ابتدای دوره وجه نقد با مانده آن در پایان دوره
جدول ضمیمه مربوط به گزارش فعالیت های عمده سرمایه گذاری و تأمین مالی غیرنقدی.
صورت گردش وجوه نقد را می توان به یکی از دو روش مستقیم یا غیرمستقیم تهیه نمود. در روش مستقیم، جریان های نقدی خروجی ناشی از فعالیت های عملیاتی از جریان های ورودی ناشی از فعالیت های عملیاتی کسر شده و در نتیجه خالص وجه نقد ناشی از فعالیت های عملیاتی محاسبه می شود. در روش غیرمستقیم، سود خالص از بابت تفاوت های میان جریان سود و جریان وجه نقد ناشی از فعالیت های عملیاتی تعدیل و در نتیجه خالص وجه نقد ناشی از فعالیت های عمیاتی تعیین می گردد. بیانیه شماره 95 هیأت تدوین استانداردهای حسابداری مالی لازم دانسته است که جدول تطبیق سود خالص و خالص وجه نقد ناشی از فعالیت های عملیاتی باید صرف نظر از به کارگیری روش مستقیم یا غیرمستقیم در گزارشگری خالص وجه نقد ناشی از فعالیت های عملیاتی، تهیه و به همراه صورت گردش وجوه نقد ارائه گردد (فرقاندوست حقیقی و وفادار، 1376).

2-10- شناسایی ورشکستگی شرکت ها بر اساس ماده 141 قانون تجارت
در ایران مبنای ورشکستگی ماده 141 قانون تجارت مصوب سال 1347 می‌باشد. طبق این ماده اگر بر اثر زیان‌های وارده حداقل نصف سرمایه شرکت از بین برود، هیأت مدیره مکلف است بلافاصله مجمع عمومی فوق‌العاده صاحبان سهام را دعوت نماید تا موضوع انحلال یا بقای شرکت مورد شور و رأی واقع شود. از طرف دیگر سازمان بورس اوراق بهادار تهران نیز برای شناسایی شرکت‌های ورشکسته از همان ماده 141 قانون تجارت بهره می‌گیرد. با این تفاوت که بر اساس آیین نامه های اجرایی و انضباطی بورس اوراق بهادار تهران پاره ای محدودیت‌های ویژه برای شرکت‌هایی که مشمول ماده 141 می‌شوند، وضع می‌گردد که آن‌ها را به رفع مشکل مربوط ملزم کند. موارد ذکر شده بدین شرح است:
در صورتی که شرکت، مشمول ماده 141 و ورشکسته شناخته شود از این تاریخ به مدت شش ماه به شرکت فرصت داده می شود تا مشکل زیان انباشته را مرتفع و مطابق قانون رفتار نماید. پس از گذشت این مدت در صورتی که همچنان شرکت ورشکسته تشخیص داده شود و زیان مربوط را کاهش نداده باشد، نماد شرکت متوقف می گردد و برای ورود مجدد نماد به بورس، شرکت باید تمامی موارد قانونی را دوباره طی کند. در صورتی که پس از مدت معین باز هم شرکت اقدامی در این خصوص نکرده باشد، این بار شرکت به حالت تعلیق در می آید و در نهایت از تابلو حذف می شود. بنابراین برای پذیرش و ورود مجدد به بورس اوراق بهادار تهران، شرکت باید تمام مراحل را از ابتدا طی کند (سعیدی و آقایی، 1388). لذا در این پژوهش شرکت هایی که مشمول ماده 141 شده اند به عنوان شرکت های درمانده مالی انتخاب گردیده اند.

2-11- تکنیک‌های پیش بینی ورشکستگی
تکنیک‌ها و استراتژی‌های مورد استفاده در ساخت مدل‌های پیش بینی ورشکستگی به طور کلی در سه گروه طبقه بندی می‌گردند: تکنیک‌های آماری، تکنیک‌های هوش مصنوعی، و مدل‌های نظری.

2-11-1- تکنیک‌های آماری10
تکنیک‌های آماری از ابتدایی‌ترین و رایج‌ترین روش‌ها و جهت مدل سازی برای پیش بینی ورشکستگی به شمار می‌روند. در این مدل‌ها از روش‌های مدل سازی استاندارد کلاسیک استفاده شده است و بر نشانه های ناتوانی تجاری شرکت‌ها تمرکز دارند. متغیرهای مورد استفاده در ساخت این مدل‌ها عموماً اطلاعات مندرج در صورت‌های مالی منتشره‌ی شرکت‌ها می‌باشند. مدل‌های آماری خود به دو گروه مدل‌های آماری تک متغیره و چند متغیره تقسیم می‌شوند. از جمله مهم‌ترین تکنیک‌های آماری چند متغیره می‌توان به تحلیل تشخیصی، احتمال خطی11 ، لاجیت12 ، پروبیت13 و فرآیندهای تعدیل ناقص14 اشاره کرد (قدرتی، 1389).
2-11-1-1- تحلیل تشخیصی چندگانه15
روشی است چند متغیره که پدیده‌ها را بر اساس ویژگی‌هایشان به گروه های مانع الجمع طبقه بندی می‌کند. هدف از این روش فراهم آوردن ترکیبی خطی
از متغیر های مستقل یعنی نسبت‌های مالی است که بتواند شرکت‌های ورشکسته و غیر ورشکسته را به بهترین نحو تفکیک کند. از تحقیقات قابل توجه انجام شده با تکنیک تحلیل تشخیصی چندگانه می‌توان به پژوهش آلتمن در سال 1977 و فالمر16 در سال 1989 اشاره کرد (قدرتی، 1389).

2-11-1-2- مدل‌های لاجیت و پروبیت (مدل‌های احتمال شرطی)17
این مدل‌ها که به نام مدل‌های احتمال شرطی نیز شناخته می‌شوند بر مبنای یک تابع احتمال تجمعی و با استفاده از نسبت‌های مالی یک شرکت، احتمال تعلق شرکت به یکی از گروه های از پیش تعیین شده را اندازه گیری می‌کنند. تحلیل لاجیت نخستین بار توسط مارتین18 در سال 1977 برای پیش بینی ورشکستگی بانک‌ها پیشنهاد شد و توسط اوهلسون19 در سال 1980 برای پیش بینی ناتوانی تجاری به کار رفت (اعتمادی، 1387). پس از سال 1981 و به دلیل محدودیت‌های موجود در روش‌های تحلیل تشخیصی چندگانه، مطالعات ناتوانی تجاری اغلب بر استفاده از لاجیت تمرکز یافتند. مدل‌های پروبیت نیز، مشابه با مدل‌های لاجیت می‌باشد. تفاوت اصلی آن‌ها در تابع احتمال ورشکستگی می‌باشد. به هر حال مدل‌های لاجیت نسبت به مدل‌های پروبیت از محبوبیت بیشتری برخوردار است، چرا که تحلیل پروبیت در مقایسه با تحلیل لاجیت به دلیل استفاده از برآوردهای غیر خطی، به محاسبات بیشتری نیاز دارد (قدرتی، 1389). تکنیک تحلیل تشخیصی چندگانه توانایی تولید نتایج احتمالی را دارد اما قابلیت اتکای آن کمتر از مدل‌های احتمال شرطی است.
اوهلسون با استفاده از روش‌های احتمال شرطی شکنندگی نتایج را بررسی کرد. او این روش را برای نمونه ای با احتمال قبلی شکست که به واقعیت نزدیک بود، انجام داد. معادله برآورد شده 88/3% از نمونه‌ها را به صورت نادرست طبقه بندی کرد ولی مدل ساده فرض می‌کرد که عدم ورشکستگی در مورد 95/4% از نمونه‌ها غلط باشد. علاوه بر این نتایج حاصل از مدل احتمال شرطی در مقایسه با مدل تحلیل تشخیصی چندگانه، برتری قدرت تشخیص آن را به خوبی نمایانگر می‌سازد.

2-11-2- تکنیک‌های هوش مصنوعی20
تکنیک‌های هوش مصنوعی، مشابه با هوش و منطق انسان، سیستمی است که یاد می‌گیرد و عملکرد حل مسأله خود را با توجه به تجربیات گذشته بهبود می‌بخشد. این تکنیک‌های هوشمند به دلیل کارایی بالا و فارغ بودن از مفروضات محدود کننده موجود در روش‌های آماری با استقبال زیادی مواجه شده‌اند. تکنیک‌های هوش مصنوعی از الگوریتم‌های بازگشتی یا همان درخت‌های تصمیم21 ، استدلال مبتنی بر موضوع22 ، شبکه های عصبی مصنوعی23، الگوریتم ژنتیک و مجموعه های سخت24 تشکیل شده‌اند (قدرتی، 1389). تمرکز تکنیک‌های هوش مصنوعی بر عوارض ناشی از ورشکستگی است که از صورت‌های مالی استخراج می‌شوند و به کمک روش‌های نوین و پیشرفته با استفاده از تکنولوژی سعی در پیش بینی ورشکستگی دارند.

2-11-2-1- شبکه های عصبی25
به‌کارگیری روش شبکه‌های عصبی را می‌توان تا اوایل دهه 1860 پی‌گیری کرد. هدف مدل شبکه‌های عصبی، شناسایی مجموعه ای از اجزاء محاسباتی (نرون‌ها) است که با هم در ارتباط هستند. ساختار اصلی محاسباتی شامل سه لایه از نرون‌ها است: لایه های ورودی، مخفی و خروجی. افزون بر نرون‌ها، شبکه عصبی در برگیرنده نحوه ارتباط این لایه‌ها با هم نیز می‌باشد. ارتباط داخلی نرون‌ها، می‌تواند در برگیرنده همه نرون‌ها و یا فقط بخشی از آن‌ها باشد. تعداد ارتباطات و چگونگی آن، توان شبکه عصبی در اجرای عملیات مورد نظر را نشان می‌دهد (پورعلی، 1390).
قبل از به‌کارگیری شبکه عصبی باید با استفاده از یک مجموعه از مشاهدات (برای مثال گروهی از شرکت‌های موفق و ناموفق) نسبت به آموزش شبکه اقدام کرد. شبکه تا زمانی که بتواند ترکیبی از ورودی‌ها را با یک پیامد خاص ارتباط دهد به آموزش خود ادامه می‌دهد، بعد از آن که آموزش کامل شد، شبکه عصبی می‌تواند در پیش بینی، مورد استفاده قرار گیرد. ساختمان شبکه (نرون‌ها و ارتباط داخلی آن‌ها)، فرآیند آموزش و کل شبکه عصبی را می‌توان بر مبنای تعداد پیش بینی‌های صحیح ارزیابی کرد (پورعلی، 1390).

2-11-2-2- الگوریتم ژنتیک26
ایده اصلی الگوریتم ژنتیک، انتقال خصوصیات موروثی توسط ژن‌ها است. الگوریتم ژنتیک یک روش
جستجوی احتمالی است که از شبیه سازی تکامل زیستی و طبیعی استفاده می‌کند. الگوریتم‌های ژنتیک با به‌کارگیری اصل بقای بهترین‌ها، برای تولید تخمین‌های هرچه بهتر از یک جواب، روی جمعیتی از جواب‌های بالقوه عمل می‌نماید (فدایی نژاد، 1390).

2-11-3- مدل‌های نظری27
برخلاف مدل‌های آماری و تکنیک‌های هوش مصنوعی که بر نشانه های ناتوانی تجاری تمرکز دارند، مدل‌های نظری به دنبال تعیین دلایل کیفی این ناتوانی‌های تجاری‌اند. یعنی عمدتاً بر اطلاعاتی تمرکز دارند که بتوانند از نظر منطقی توجیه کننده ورشکستگی باشند (قدرتی، 1389). مدل نظری از نظر ماهیت، چند متغیره بوده و معمولاً از تکنیک‌های آماری برای پشتیبانی کمی مباحث نظری استفاده می‌کنند.

2-12- جریان نقدی و درماندگی مالی
هر شرکتی در ابتدای فعالیت خود ضمن ارائه طرح کسب و کار، دارایی هایی را که برای اجرای این طرح نیاز دارد، خریداری می کند. تأمین مالی برای تهیه این دارایی ها از راه های مختلفی مانند سهام عادی یا روش های مختلف استقراض انجام می شود. پس از آغاز عملیات، یا طرح کسب و کار با موفقیت انجام می شود، که در این حالت بازپرداخت اصل و فرع بدهی ها به موقع انجام شد
ه و صاحبان سهام نیز بازده مورد انتظار از این سرمایه گذاری را بدست می آورند و یا این که، طرح کسب و کار با شکست مواجه شده و جریانات نقد خروجی از جریانات نقد ورودی تجاوز می کند. اگر شرکتی دچار حالت دوم شود با درماندگی مالی رو به رو خواهد شد. در زمان درماندگی جریانات نقدی پوشش لازم برای ایفای تعهدات را تأمین نکرده و شرکت دچار ناتوانی در پرداخت بدهی ها می شود. در این حالت شرکت ها به فروش دارایی ها (جریان نقد سرمایه گذاری) و دریافت وام (جریان نقد تأمین مالی) رو می آورند که نتیجه آن کاهش ظرفیت و عملکرد تولیدی و نیز افزایش اهرم می باشد. به همین دلیل، پیش بینی درماندگی مالی شرکت ها امری ضروری بوده و امکان ارائه راه حل های ممکن را قبل از بروز هرگونه بحرانی فراهم می آورد (منصورفر و همکاران، 1392).

بخش دوم

پیشینه‌ تحقیق

2-13- تحقیقات خارجی

2-13-1- قبل از به وجود آمدن مدل پیش بینی ورشکستگی
تعاریف مختلفی از ورشکستگی و

سالم…………………………………………………………………..70 (4-3) ضریب همبستگی پیرسن…………………………………………………………………………….72 (4-4) نتایج آزمون در سال درماندگی……………………………………………………………………72 (4-5) نتایج آزمون در سال قبل از درماندگی…………………………………………………………79 (4-6) نتایج آزمون دو سال قبل از درماندگی………………………………………………………….85 (4-7) خلاصه نتایج حاصل از آزمون فرضیه ها………………………………………………………..92 (4-8) خلاصه نتایج حاصل از آزمون فرضیه ها………………………………………………………..93 (4-9) خلاصه نتایج حاصل از آزمون فرضیه ها………………………………………………………..94

فصل اول

کلیات تحقیق

1-1- مقدمه
قدرت نقد شوندگی شرکت ها یکی از مواردی است که همواره مورد توجه واحد های انتفاعی و سرمایه گذاران قرار می گیرد. به همین علت شاید وجه نقد مهم ترین عنصر ترازنامه باشد. از آن جایی که وجه نقد به عنوان وسیله مبادله در اقتصاد، به کار می رود بنابراین کمابیش به طور مستقیم یا غیر مستقیم در تمام مبادلات تجاری نقش دارد. حتی زمانی که وجه نقد به طور مستقیم در تمام مبادلات نقشی نداشته باشند به عنوان مبنایی برای اندازه گیری و حسابداری سایر اقلام نقش دارد. اهمیت دیگر وجه نقد این است که اشخاص، مؤسسات و حتی دولت ها باید همواره حداقل مشخصی، از نقدینگی را داشته باشند تا برای تداوم فعالیت خود با مشکل رو به رو نشوند. جریان ورود و خروج وجه نقد در هر واحد انتفاعی بازتاب تصمیم گیری های مدیریت در مورد برنامه های کوتاه مدت و بلند مدت عملیاتی و طرح های سرمایه گذاری و تأمین مالی است. بنابراین اطلاعات مربوط به جریان ورود و خروج وجه نقد در یک واحد انتفاعی، شالوده بسیاری از تصمیم گیری ها و مبنای بسیاری از قضاوت های سرمایه گذاران، اعتباردهندگان و برخی دیگر از گروه های استفاده کننده از اطلاعات مالی را تشکیل می دهد. سرمایه گذاران و اعتباردهندگان برای برآورد گردش آتی وجوه نقد در یک واحد انتفاعی مشخصاً به تأثیر عملیات عادی و فعالیت های تأمین مالی و سرمایه گذاری بر گردش وجوه نقد اهمیت می دهند.
در سطح کشور و از جمله در میان شرکت های تولیدی پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران، شرکت هایی دیده می شوند که بر اساس تعاریفی که در این پژوهش از درماندگی مالی شده است، درمانده مالی هستند. این امر را می توان با مشاهده صورت های مالی آن ها و گزارش های حسابرسان و بازرسان قانونی متوجه شد. به عنوان مثال برخی از این شرکت ها در بازپرداخت بدهی های خود با مشکل مواجه هستند، بازدهی لازم برای پوشش هزینه ها را ندارند و نیز مشمول ماده 141 قانون تجارت هستند. در واقع همه این مسائل حکایت از درگیر شدن این شرکت ها با درماندگی مالی است که این امر ممکن است در نهایت باعث ورشکستگی و انحلال آن ها شود. بدین ترتیب در این نوع شرکت ها، منابعی که می توانست در فرصت های سودده و ارزش آفرین سرمایه گذاری شود، به هدر رفته و با یک دید کلان، تأثیر منفی بر روی برخی از شاخص های کلان اقتصادی خواهد گذاشت و این در حالی است که در کشور به شدت نیازمند تولید و ایجاد اشتغال هستیم. یکی از راه هایی که می توان با استفاده از آن به بهره گیری مناسب از فرصت های سرمایه گذاری و همچنین جلوگیری از به هدر رفتن منابع کمک کرد، پیش بینی درماندگی مالی است. به این ترتیب که اولاً، با ارائه هشدارهای لازم می توان شرکت ها را نسبت به وقوع درماندگی مالی هوشیار کرد تا آن ها با توجه به این هشدار ها دست به اقدام های مقتضی بزنند و دوم این که سرمایه گذاران فرصت های مطلوب سرمایه گذاری را از فرصت های نامطلوب تشخیص دهند و منابعشان را در فرصت های مناسب سرمایه گذاری کنند. پیش بینی درماندگی مالی شرکت ها، مدت ها است که به عنوان یکی از مباحث مهم در حوزه مالی مطرح است. از آن جایی که در این مدل ها، متغیر ملاک (وابسته) از نوع قطعی1 (درمانده مالی یا سالم) هستند، با مسأله ای از نوع دسته بندی رو به رو هستیم. بنابراین، واضح است در چنین مطالعاتی از مدل های آماری مانند تحلیل ممیز چند گانه، تحلیل لاجیت و تحلیل پروبیت استفاده می شود (فلاح پور، 1383).

1-2- تشریح و بیان مسأله
وجه نقد از منابع مهم و حیاتی هر واحد اقتصادی است و ایجاد توازن بین وجوه نقد موجود و نیازهای نقدی یکی از مهم ترین عوامل سیاست اقتصادی و تداوم فعالیت آن هاست.از طرفی تداوم فعالیت و ورشکستگی دو روی یک سکه اند. لذا توانایی پیش بینی درماندگی مالی شرکت ها با استفاده از جریانات نقدی می تواند کمک بسیاری به سرمایه گذاران در امر تصمیم گیری کند. چرا که وضعیت نقدینگی شرکت به عنوان معیاری اثرگذار بر تصمیم گیری، نزد سرمایه گذاران تلقی می شود. شرکتی که نتواند وجه نقد کافی برای نیازهای مداوم خود را تولید کند، با درماندگی مالی و البته خطر ورشکستگی رو به رو خواهد شد. پیش بینی درماندگی مالی با ارائه هشدارهای لازم می تواند شرکت ها را نسبت به وقوع درماندگی مالی و ورشکستگی هوشیار نماید تا ﺁن ها با توجه به این هشداره
ا، به اقدام های مناسب دست بزنند. بیور 2(١٩۶۸؛ ١٩۶۶) در نتیجه تحقیقات خود بیان می کند که جریانات نقد عملیاتی نسبت به سایر اطلاعات مالی توانایی بیشتری در پیش بینی درماندگی مالی دارند. با توجه به مطالب گفته شده، این پژوهش به دنبال شناسایی و تبیین نحوه به کارگیری اجزای جریان نقدی بر درماندگی مالی شرکت ها با استفاده از اطلاعات موجود شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران بوده و مسأله اصلی این است که آیا ترکیبات اجزای صورت گردش وجوه نقد پنج قسمتی ایران بر پیش بینی درماندگی مالی شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران تأثیر دارد؟

1-3- اهمیت و ضرورت انجام پژوهش
هر شرکتی در ابتدای فعالیت خود ضمن ارائه طرح کسب و کار، دارایی هایی را که برای اجرای این طرح نیاز دارد، خریداری می کند. تأمین مالی برای تهیه این دارایی ها از راه های مختلفی مانند سهام عادی یا روش های مختلف استقراض انجام می شود. پس از آغاز عملیات، یا طرح کسب و کار با موفقیت انجام می شود، که در این حالت بازپرداخت اصل و فرع بدهی ها به موقع انجام شده و صاحبان سهام نیز بازده مورد انتظار از این سرمایه گذاری را بدست می آورند و یا این که، طرح کسب و کار با شکست مواجه شده و جریانات نقد خروجی از جریانات نقد ورودی تجاوز می کند. اگر شرکتی دچار حالت دوم شود با درماندگی مالی رو به رو خواهد شد. در زمان درماندگی جریانات نقدی پوشش لازم برای ایفای تعهدات را تأمین نکرده و شرکت دچار ناتوانی در پرداخت بدهی ها می شود. در این حالت شرکت ها به فروش دارایی ها (جریان نقد سرمایه گذاری) و دریافت وام (جریان نقد تأمین مالی) رو می آورند که نتیجه آن کاهش ظرفیت و عملکرد تولیدی و نیز افزایش اهرم می باشد. به همین دلیل، پیش بینی درماندگی مالی شرکت ها امری ضروری بوده و امکان ارائه راه حل های ممکن را قبل از بروز هرگونه بحرانی فراهم می آورد (منصورفر و همکاران، 1392).

1-4- اهداف اساسی انجام پژوهش

1-4-1- هدف اصلی انجام پژوهش
بررسی تأثیر ترکیبات اجزای پنج قسمتی صورت گردش وجوه نقد بر پیش بینی درماندگی مالی شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران.

1-4-2- اهداف فرعی پژوهش
بررسی تأثیر ترکیب خالص جریان نقد عملیاتی منفی، بازده سرمایه گذاری و سود سهام پرداختی مثبت، مالیات منفی، سرمایه گذاری مثبت و تأمین مالی مثبت بر پیش بینی درماندگی مالی شرکت ها.
بررسی تأثیر ترکیب خالص جریان نقد عملیاتی منفی، بازده سرمایه گذاری و سود سهام پرداختی مثبت، مالیات منفی، سرمایه گذاری مثبت و تأمین مالی منفی بر پیش بینی درماندگی مالی شرکت ها.
بررسی تأثیر ترکیب خالص جریان نقد عملیاتی منفی،بازده سرمایه گذاری و سود سهام پرداختی مثبت، مالیات منفی، سرمایه گذاری منفی و تأمین مالی مثبت بر پیش بینی درماندگی مالی شرکت ها.
بررسی تأثیر ترکیب خالص جریان نقد عملیاتی مثبت، بازده سرمایه گذاری و سود سهام پرداختی مثبت، مالیات منفی، سرمایه گذاری مثبت و تأمین مالی منفی بر پیش بینی درماندگی مالی شرکت ها.
بررسی تأثیر ترکیب خالص جریان نقد عملیاتی مثبت، بازده سرمایه گذاری و سود سهام پرداختی مثبت، مالیات منفی، سرمایه گذاری منفی و تأمین مالی مثبت بر پیش بینی درماندگی مالی شرکت ها.
بررسی تأثیر ترکیب خالص جریان نقد عملیاتی مثبت، بازده سرمایه گذاری و سود سهام پرداختی مثبت، مالیات منفی، سرمایه گذاری منفی و تأمین مالی منفی بر پیش بینی درماندگی مالی شرکت ها.
بررسی تأثیر ترکیب خالص جریان نقد عملیاتی منفی، بازده سرمایه گذاری و سود سهام پرداختی مثبت، مالیات منفی، سرمایه گذاری منفی و تأمین مالی منفی بر پیش بینی درماندگی مالی شرکت ها.
بررسی تأثیر ترکیب خالص جریان نقد عملیاتی مثبت، بازده سرمایه گذاری و سود سهام پرداختی مثبت، مالیات منفی، سرمایه گذاری مثبت و تأمین مالی مثبت بر پیش بینی درماندگی مالی شرکت ها.
بررسی تأثیر ترکیب خالص جریان نقد عملیاتی منفی، بازده سرمایه گذاری و سود سهام پرداختی منفی، مالیات منفی، سرمایه گذاری مثبت و تأمین مالی مثبت بر پیش بینی درماندگی مالی شرکت ها.
بررسی تأثیر ترکیب خالص جریان نقد عملیاتی منفی، بازده سرمایه گذاری و سود سهام پرداختی منفی، مالیات منفی، سرمایه گذاری مثبت و تأمین مالی منفی بر پیش بینی درماندگی مالی شرکت ها.
بررسی تأثیر ترکیب خالص جریان نقد عملیاتی منفی، بازده سرمایه گذاری و سود سهام پرداختی منفی، مالیات منفی، سرمایه گذاری منفی و تأمین مالی مثبت بر پیش بینی درماندگی مالی شرکت ها.
بررسی تأثیر ترکیب خالص جریان نقد عملیاتی مثبت، بازده سرمایه گذاری و سود سهام پرداختی منفی، مالیات منفی، سرمایه گذاری مثبت و تأمین مالی منفی بر پیش بینی درماندگی مالی شرکت ها.
بررسی تأثیر ترکیب خالص جریان نقد عملیاتی مثبت، بازده سرمایه گذاری و سود سهام پرداختی منفی، مالیات منفی، سرمایه گذاری منفی و تأمین مالی مثبت بر پیش بینی درماندگی مالی شرکت ها.
بررسی تأثی
ر ترکیب خالص جریان نقد عملیاتی مثبت، بازده سرمایه گذاری و سود سهام پرداختی منفی، مالیات منفی، سرمایه گذاری منفی و تأمین مالی منفی بر پیش بینی درماندگی مالی شرکت ها.
بررسی تأثیر ترکیب خالص جریا

1-5-1- سؤال اصلی تحقیق………………………………………………………………………………………………………………………..6
1-5-2- سؤالات فرعی تحقیق……………………………………………………………………………………………………………………6
1-6- فرضیه های تحقیق 8
1-6-1- فرضیه اصلی تحقیق…………………………………………………………………………………………………………………….. 8
1-6-2- فرضیه های فرعی تحقیق………………………………………………………………………………………………………………. 8
1-7- قلمرو تحقیق 9
1-8- تعریف عملیاتی مفاهیم و واژه های کلیدی تحقیق 9
1-9- ساختار تحقیق 10
فصل دوم: مبانی نظری و پیشینه تحقیق 11
2-1- مقدمه 12
بخش اول: مبانی نظری تحقیق 13
2-2- عوامل مؤثر در اتخاذ تصمیمات سرمایه گذاری 14
2-2-1- عوامل بیرونی 14
2-2-1-1- عوامل اقتصادی 15
2-2-1-2- عوامل سیاسی و نظامی 15
2-2-1-3- عوامل فرهنگی و رفتاری 15
2-2-2- عوامل درونی 16
2-2-2-1- مدیریت 16
2-2-2-2- عایدی هر سهم و سیاست‌های تقسیم سود 17
2-2-2-3- روند قیمت سهام در گذشته 17
2-2-2-4- نسبت قیمت به درآمد 17
2-2-2-5- تقاضا برای محصول شرکت 18
2-2-2-6- نرخ هزینه سرمایه 18
2-2-2-7- افزایش سرمایه 18
2-2-2-8- جریان نقدینگی شرکت 19
2-2-2-9- طرح‌های توسعه 19
2-2-2-10- امتیازات ویژه 19
2-3- نسبت های مالی……………………………………………………………………………………………………………………………………………20
2-3-1- نسبت های سوددهی……………………………………………………………………………………………………………………20
2-3-2- نسبت های نقدینگی……………………………………………………………………………………………………………………21
2-3-3- نسبت های اهرمی……………………………………………………………………………………………………………………….21
2-3-4- نسبت های عملکرد…………………………………………………………………………………………………………………….21
2-4- نارسایی‌ها و محدودیت‌های نسبت‌های مالی 22
2-5- کاربرد نسبت‌های مالی 23
2-5-1- تجزیه و تحلیل مقایسه ای 23
2-5-2- تجزیه و تحلیل سنواتی 23
2-5-3- کاربرد نسبت‌های مالی جهت ارزیابی عملکرد 24
2-5-4- کاربرد نسبت‌های مالی در تجزیه و تحلیل اعتبارات 24
2-5-5- کاربرد نسبت‌های مالی در تجزیه و تحلیل اوراق بهادار 24
2-5-6- قدرت آینده نگری نسبت‌های مالی 25
2-5-7- نقاط ضعف و قوت نسبت‌های مالی 25
2-6- تداوم فعالیت 26
2-6-1- قوانین و استانداردهای حاکم بر تداوم فعالیت 27
2-6-2- ارزیابی تداوم فعالیت با استفاده از گزارش حسابرسان 28
2-6-3- برقرار نبودن فرض تداوم فعالیت 29
2-7- ارزیابی تداوم فعالیت با کمک نسبت‌های مالی 30
2-8- جریان نقدی و چارچوب نظری………………………………………………………………………………………………………………………31
2-9- ماهیت صورت گردش وجوه نقد…………………………………………………………………………………………………………………….33
2-10- شناسایی ورشکستگی شرکت ها بر اساس ماده 141 قانون تجارت……………………………………………………………………….33
2-11- تکنیک‌های پیش بینی ورشکستگی 34
2-11-1- تکنیک‌های آماری 34
2-11-1-1- تحلیل تشخیصی چندگانه 35
2-11-1-2- مدل‌های لاجیت و پروبیت (مدل‌های احتمال شرطی) 35
2-11-2- تکنیک‌های هوش مصنوعی 36
2-11-2-1- شبکه های عصبی مصنوعی 36
2-11-2-2- الگوریتم ژنتیک 37
2-11-3- مدل‌های نظری 37
2-12- جریان نقدی و درماندگی مالی……………………………………………………………………………………………………….37
بخش دوم: پیشینه‌ تحقیق 38
2-13- تحقیقات خارجی 39
2-13-1- قبل از به وجود آمدن مدل پیش بینی ورشکستگی 39
2-13-2- بیور 39
2-13-3- آلتمن 40
2-13-4- اسپرینگیت 42
2-13-5- لارگی و استیکنی 43
2-13-6- زاوگین 43
2-13-7- زمیجوسکی 44
2-13-8- کیزی و بارتزاک 44
2-13-9- وارد 44
2-13-10- جانتادج 45
2-13-11- گیولی و همکاران 45
2-13-12- لی و چانگ 45
2-13-13- لین و همکاران 45
2-14- تحقیقات داخلی 46
2-14-1- رسول زاده 46
2-14-2- نظری 46
2-14-3- سلیمانی امیری 46
2-14-4- شاکری 47
2-14-5- فلاح پور 47
2-14- 6- مهرانی و همکاران 47
2-14-7- بهرامفر و ساعی 48
2-14-8- نیکومرام و پورزمانی 48
2-14-9- مجتهدزاده و اسمعیلی 48
2-14-10- پورزمانی و همکاران 49
2-14-11- خدامی پور و پوراحمد…………………………………………………………………………………………………………….49
2-14-12- نبوی و همکاران…………………………………………………………………………………………………………………….49
2-14-13- رستمی و همکاران………………………………………………………………………………………………………………….50
2-14-14- مرادزاده فرد و صیادی……………………………………………………………………………………………………………..50
2-14-15- منصورفر و همکاران……………………………………………………………………………………………………………….50
فصل سوم : روش شناسی تحقیق 55
3-1- مقدمه 56
3-2- روش تحقیق 56
3-3- جامعه آماری، نمونه مورد مطالعه و روش نمونه گیری 57
3-4- قلمرو موضوعی، مکانی و زمانی تحقیق 60
3-5- منابع اطلاعاتی و روش گردآوری اطلاعات 60
3-6- فرضیه های تحقیق 61
3-6-1- فرضیه اصلی تحقیق…………………………………………………………………………………………………………………….61
3-6-2- فرضیه های فرعی تحقیق………………………………………………………………………………………………………………61
3-7- متغیرهای تحقیق 62
3-7-1- متغیرهای مستقل 62
3-7-2- متغیر وابسته 62
3-7-3- متغیرهای کنترل…………………………………………………………………………………………………………………………63
3-8- مدل تحقیق…………………………..
…………………………………………………………………………………………………………………….63
3-9- تعریف عملیاتی متغیرها…………………………………………………………………………………………………………………………………63
3-10- روش تجزیه و تحلیل داده‌ها و اطلاعات…………………………………………………………………… 65
3-10-1- مدل رگرسیونی لجستیک…………………………………………………………………………………………………………..66
3-10-2- حجم نمونه در رگرسیون لجستیک………………………………………………………………………………………………66
3-10-3- انواع رگرسیون لجستیک……………………………………………………………………………………………………………67
3-10-3-1- رگرسیون لجستیک اسمی دووجهی…………………………………………………………………………………………67
3-10-3-2- رگرسیون لجستیک اسمی چندوجهی……………………………………………………………………………………….67
فصل چهارم : تجزیه و تحلیل داده‌ها 68
4-1- مقدمه 69
4-2- آمار توصیفی 69
4-3- آزمون هم خطی 71
4-4- نتایج آزمون فرضیه ها در سال درماندگی 72
4-5- نتایج آزمون فرضیه ها در سال قبل از درماندگی 79
4-6- نتایج آزمون فرضیه ها دو سال قبل از درماندگی 85
فصل پنجم : خلاصه، نتیجه گیری و پیشنهادهای تحقیق 95
5-1- مقدمه 96
5-2- خلاصه موضوع تحقیق 96
5-3- خلاصه یافته های تحقیق و توصیف آن……………………………………………………………………………………………………………. 98
5-3-1- خلاصه نتایج آزمون فرضیه ها دو سال قبل از درماندگی 98
5-3-2- خلاصه نتایج آزمون فرضیه ها در سال قبل از درماندگی 99
5-3-3- خلاصه نتایج آزمون فرضیه ها در سال درماندگی……………………………………………………………………………100
5-3-4- نتیجه کلی از آزمون فرضیه اصلی………………………………………………………………………………………………..100
5-4- محدودیت‌های تحقیق 101
5-5- پیشنهاد های تحقیق 101
5-5-1- پیشنهادهای مبتنی بر نتایج تحقیق 102
5-5-2- پیشنهادها برای تحقیقات آتی 103
منابع و مآخذ 104
منابع فارسی 105
منابع لاتین 108
پیوست ها………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….110
چکیده انگلیسی………………………………………………………………………………………………………………………………………………….116

فهرست جداول
شماره جدول عنوان صفحه
(2-1) خلاصه تحقیقات محققان خارجی………………………………………………………………..51
(2-2) خلاصه تحقیقات محققان داخلی………………………………………………………………….53 (3-1) اعضای نمونه آماری شرکت های درمانده……………………………………………………..58 (3-2) اعضای نمونه آماری شرکت های سالم (موفق)……………………………………………….59 (3-3) تعریف عملیاتی متغیرها………………………………………………………………………………63 (4-1) آمار توصیفی شرکت های درمانده……………………………………………………………….69 (4-2) آمار توصیفی شرکت های

مستقیم مبتنی نیست، بلکه هدفمند و دقیق عمل می‌نماید.
تحقیق علمی به منظور گسترش قلمرو دانش صورت می‌پذیرد و به محقق کمک می‌کند تا یافته‌های خود را با صحت و اطمینان بیشتری بیان کند. به همین دلیل است که پژوهش‌های علمی اغلب عینی‌تر است و به مدیران در توجه به عوامل خاصی که مورد نیاز می‌باشد، یاری می‌رساند. تحقیقات علمی معمولاً به صورت کاوشگرانه انجام می‌پذیرند و به صورت کاملاً هدفمند و البته محدود در مورد یک موضوع با صحت و استحکام به آزمون نتایج می‌پردازند و نیز با دقت و اطمینان، تکرار پذیری این نتایج را به صورت عینی مد نظر دارند و به تعمیم پذیری آن در جهت کاربرد برای دانش افزایی و نیز افزایش ثروت می‌نگرند (سه کاران،1390).
در هر تحقیق ابتدا باید نوع، ماهیت، اهداف تحقیق و دامنه آن معین شود تا بتوان با استفاده از قواعد و ابزار و از راه های معتبر به واقعیت‌ها دست یافت. فرآیند تحقیق، فرآیندی است که طی آن محقق می‌کوشد با پردازش علمی و منظم درون داده‌ها، فرضیه های خود را به بوته آزمایش بگذارد (سرمد، 1384).
در این فصل ابتدا روش شناسی تحقیق بیان می گردد، سپس متغیرهای تحقیق، روش جمع آوری اطلاعات، جامعه آماری، روش نمونه گیری و حجم نمونه تشریح شده و در انتها آزمون‌های مربوط معرفی می شوند.

3-2- روش تحقیق
این تحقیق از نوع کاربردی است و از نظر روش، توصیفی_همبستگی می باشد. چرا که به بررسی تأثیر بین متغیرهای تحقیق می پردازد.
3-3- جامعه آماری، نمونه مورد مطالعه و روش نمونه گیری
در تعریف جامعه آماری می‌توان به مجموعه ای از عناصر یا اطلاعات ثبت شده موجود که دارای ویژگی‌های مورد نظر تحقیق هستند، اشاره نمود. جامعه آماری به کل گروه افراد، وقایع یا چیزهایی اشاره دارد که محقق می‌خواهد به تحقیق درباره آن‌ها بپردازد. یک عضو جامعه آماری جزئی از کل جامعه آماری است بنابراین چارچوب جامعه آماری فهرستی از همه اعضای جامعه آماری است که از بین آن گروه نمونه انتخاب می‌شود.
در این تحقیق برای تعیین میزان دقت عملکرد مدل مورد نظر، نیاز به اطلاعات دو گروه شرکت درمانده و غیردرمانده می‌باشد. به علت عدم دسترسی به اطلاعات دقیق صورت مالی شرکت‌های مورد نظر خارج از بورس اوراق بهادار تهران، جامعه آماری این تحقیق از میان شرکت‌های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران انتخاب شده است. همچنین با توجه به تفاوت ساختار سرمایه شرکت‌های مالی و سرمایه گذاری از سایر شرکت‌ها، این دسته از شرکت‌ها از جامعه آماری حذف می‌گردند و از اطلاعات کلیه شرکت‌هایی که دارای شرایط زیر باشند، در نمونه گیری استفاده خواهد شد:
الف) سال مالی شرکت منتهی به پایان اسفند ماه باشد و شرکت در دوره ی مورد مطالعه، سال مالی خود را تغییر نداده باشد.
ب) قبل از سال ١۳۸١ در بورس پذیرفته شده باشند.
ج) جزء شرکت های سرمایه گذاری مالی، بانک ها و بیمه نباشد.
د) اطلاعات مورد نیاز آن ها در دسترس باشد.
دلایل گزینش این جامعه آماری به شرح زیر است:
دسترسی به اطلاعات مالی شرکت‌های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار امکان‌پذیر است.
معیارها و ضوابط خاصی برای پذیرفتن و ادامه فعالیت شرکت‌ها در بورس و نحوه گزارشگری آن‌ها وضع شده است، بنابراین به نظر می‌رسد اطلاعات مندرج در صورت‌های مالی این شرکت‌ها از کیفیت بالاتری برخوردار بوده و اطلاعات آن‌ها مطمئن‌تر است.
اطلاعات شرکت‌های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار به دلیل اعمال نظارت و وجود مقررات خاص از قابلیت اعتماد بیشتری برخوردار است.
در صورت نیاز به سایر اطلاعات، دسترسی به آن اطلاعات میسر است.
روش نمونه گیری در این تحقیق انتخاب سیستماتیک می‌باشد. به این ترتیب که جهت انتخاب شرکت‌های درمانده با توجه به ماده 141 قانون تجارت، فرض شده شرکتی درمانده تلقی می‌گردد که زیان انباشته‌اش بیش از 50% سرمایه اسمی باشد. با توجه به قلمرو زمانی تحقیق (1381 لغایت 1391) شرکت هایی که سال درماندگی آن ها بین سال های 1383 لغایت 1391 می باشد را انتخاب کرده و به این ترتیب سال قبل از درماندگی و دو سال قبل از درماندگی مالی مشخص می شود. همچنین اولویت بندی انتخاب شرکت های سالم (موفق) به شرح زیر می باشد:
هم صنعتی بودن شرکت های سالم با شرکت های درمانده.
نزدیک بودن اندازه شرکت های سالم به شرکت های درمانده.

جدول زیر اعضای نمونه آماری شرکت‌های درمانده را مشخص می‌سازد:
(جدول 3-1) اعضای نمونه آماری شرکت های درمانده
ردیف
نام شرکت
1
آلومتک
2
بسته بندی ایران
3
آبفر
4
ایران تایر
5
پالایش نفت تبریز
6
پلاستیک شاهین
7
کاشی تکسرام
8
تولی پرس
9
جوش و اکسیژن
10
سایپا دیزل
11
شیشه قزوین
12
تکنوتار
13
صنعتی پارس مینو
14
صنعتی دریایی(صدرا)
15
کابل باختر
16
کارتن مشهد
17
کاشی سعدی
18
کمباین سازی ایران
19
کمک فنر ایندامین سایپا
20
ماشین سازی اراک
21
آونگان
22
ارج
23
پارس قوطی
24
ریخته گری ایران
25
پارس متال
26
لوازم خانگی پارس
27
ناب
28
پگاه آذربایجان غربی
29
فارسیت درود
30
فنرسازی زر

جدول زیر اعضای نمونه آماری شرکت‌های سالم (موفق) را مشخص می‌سازد:
(جدول 3-2) اعضای نمونه آماری شرکت های سالم (موفق)
ردیف
نام شرکت
1
فروسیلیس ای
ران
2
نورد آلومینیوم
3
کنتورسازی ایران
4
پلاسکوکار سایپا
5
نفت بهران
6
درخشان تهران
7
کاشی سینا
8
پتروشیمی آبادان
9
فیبر ایران
10
زامیاد
11
فرآورده های نسوز آذر
12
ماشین سازی نیرو محرکه
13
روغن نباتی پارس
14
پمپ پارس
15
دوده صنعتی پارس
16
کاشی حافظ
17
پارس خزر
18
مهندسی نصیر ماشین
19
خدمات انفورماتیک
20
صنعتی آما
21
گروه صنعتی بوتان
22
جام دارو
23
فنرسازی خاور
24
فرآوری مواد معدنی
25
آبسال
26
سیمان تهران
27
نوش مازندران
28
لبنیات پاک
29
فارسیت اهواز
30
ایرکا پارت صنعت

جداول مربوط به نوع صنعت اعضای نمونه آماری در بخش پیوست‌ها آورده شده است.

3-4- قلمرو موضوعی، مکانی و زمانی تحقیق
قلمرو موضوعی پژوهش: قلمرو موضوعی هر تحقیق زمانی دارای اهمیت است که از جنبه‌ کاربردی بودن و ایجاد ثروت، برای بهره برداران از آن مفید و اثرگذار باشد. از آنجایی که بهره‌وران این تحقیق کلیه سرمایه گذاران بالقوه و بالفعل فعال در بورس اوراق بهادار تهران، کارگزاری‌ها، محققان و پژوهشگران عرصه حسابداری و مسائل مالی، اساتید و دانشجویان دانشگاه های کشور، مدیران و کارکنان شرکت‌ها، بانک‌ها و مؤسسات مالی و اعتباری و اعتبار دهندگان و در نهایت دولت جهت اعطای تسهیلات و تعیین شرایط اعتباری می‌باشند، می‌توان درجه اهمیت این پژوهش را بالا دانست.
موضوع تحقیق حاضر، بررسی تأثیر ترکیب اجزای پنج قسمتی صورت گردش وجوه نقد بر پیش بینی درماندگی مالی شرکت ها می باشد.
قلمرو مکانی پژوهش: قلمرو مکانی پژوهش، شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران می باشد.
قلمرو زمانی پژوهش: قلمرو زمانی پژوهش، سال 1381 لغایت 1391 می باشد.

3-5- منابع اطلاعاتی و روش گردآوری داده ها
روش گرد آوری داده‌ها در این تحقیق کتابخانه ای است. بدین صورت که اطلاعات مربوط به مبانی نظری و مفاهیم تحقیق با بررسی مقالات علمی، کتاب‌ها، پایگاه های معتبر اطلاعاتی اینترنتی و پایان نامه های تحصیلی، گردآوری شده است. همچنین اطلاعات و داده های کمی مورد نیاز مربوط به شرکت‌های حاضر در این تحقیق از صورت‌ها و گزارش‌های مالی شرکت‌های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران استخراج شده است که دسترسی به آن‌ها از طریق مراجعه به سایت رسمی بورس اوراق بهادار تهران، نرم افزارهای تدبیر پرداز و ره آورد نوین امکان پذیر می‌باشد.
3-6- فرضیه های تحقیق

3-6-1- فرضیه اصلی
این تحقیق شامل یک فرضیه اساسی می‌باشد که عبارت است از:
ترکیب اجزای پنج قسمتی صورت گردش وجوه نقد بر پیش بینی درماندگی مالی شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران تأثیر دارد.

3-6-2- فرضیه های فرعی تحقیق
با توجه به علامت مثبت و منفی اجزای پنج گانه صورت گردش وجوه نقد، این تحقیق شامل 32 فرضیه فرعی خواهد بود، اما با توجه به این که مالیات پرداختی در شرکت ها همواره منفی است بنابراین تحقیق حاضر دارای 16 فرضیه فرعی می باشد.
ترکیب خالص جریان نقد عملیاتی منفی، بازده سرمایه گذاری و سود سهام پرداختی مثبت، مالیات منفی، سرمایه گذاری مثبت و تأمین مالی مثبت بر پیش بینی درماندگی مالی تأثیر دارد (CFC1).
ترکیب خالص جریان نقد عملیاتی منفی، بازده سرمایه گذاری و سود سهام پرداختی مثبت، مالیات منفی، سرمایه گذاری مثبت و تأمین مالی منفی بر پیش بینی درماندگی مالی تأثیر دارد (CFC2).
ترکیب خالص جریان نقد عملیاتی منفی، بازده سرمایه گذاری و سود سهام پرداختی مثبت، مالیات منفی، سرمایه گذاری منفی و تأمین مالی مثبت بر پیش بینی درماندگی مالی تأثیر دارد (CFC3).
ترکیب خالص جریان نقد عملیاتی مثبت، بازده سرمایه گذاری و سود سهام پرداختی مثبت، مالیات منفی، سرمایه گذاری مثبت و تأمین مالی منفی بر پیش بینی درماندگی مالی تأثیر دارد (CFC4).
ترکیب خالص جریان نقد عملیاتی مثبت، بازده سرمایه گذاری و سود سهام پرداختی مثبت، مالیات منفی، سرمایه گذاری منفی و تأمین مالی مثبت بر پیش بینی درماندگی مالی تأثیر دارد (CFC5).
ترکیب خالص جریان نقد عملیاتی مثبت، بازده سرمایه گذاری و سود سهام پرداختی مثبت، مالیات منفی، سرمایه گذاری منفی و تأمین مالی منفی بر پیش بینی درماندگی مالی تأثیر دارد (CFC6).
ترکیب خالص جریان نقد عملیاتی منفی، بازده سرمایه گذاری و سود سهام پرداختی مثبت، مالیات منفی، سرمایه گذاری منفی و تأمین مالی منفی بر پیش بینی درماندگی مالی تأثیر دارد (CFC7).
ترکیب خالص جریان نقد عملیاتی مثبت، بازده سرمایه گذاری و سود سهام پرداختی مثبت، مالیات منفی، سرمایه گذاری مثبت و تأمین مالی مثبت بر پیش بینی درماندگی مالی تأثیر دارد (CFC8).
ترکیب خالص جریان نقد عملیاتی منفی، بازده سرمایه گذاری و سود سهام پرداختی منفی، مالیات منفی، سرمایه گذاری مثبت و تأمین مالی مثبت بر پیش بینی درماندگی مالی تأثیر دارد (CFC9).
ترکیب خالص جریان نقد عملیاتی منفی، بازده سرمایه گذاری و سود سهام پرداختی منفی، مالیات منفی، سرمایه گذاری مثبت و تأمین مالی منفی بر پیش بینی درماندگی مالی تأثیر دارد (CFC10).
ترکیب خالص جریان نقد عملیاتی منفی، بازده سرمایه گذاری و سود سهام پرداختی منفی، مالیات منفی، سرمایه گذاری منفی و تأمین مالی مثبت بر پیش بینی درماندگی مالی تأثیر دارد (CFC11).
ترکیب خالص جریان نقد عملیاتی مثبت، بازده سرمایه گذاری و سود سهام پرداختی منفی، مالیات منفی، سرمایه گذاری مثبت و تأمین مالی منفی بر پیش بینی درماندگی مالی تأثیر دارد (CFC12).
ترکیب خالص جریان نقد عملیاتی مثبت، بازده سرمایه گذاری و سود سهام پرداختی منفی، مالیات منفی، سرمایه گذاری منفی و تأمین مالی مثبت بر پیش بینی درماندگی مالی تأثیر دارد (CFC13).
ترکیب خالص جریان نقد عملیاتی مثبت، بازده سرمایه گذاری و سود سهام پرداختی منفی، مالیات منفی، سرمایه گذاری منفی و تأمین مالی منفی بر پیش بینی درماندگی مالی تأثیر دارد (CFC14).
ترکیب خالص جریان نقد عملیاتی منفی، بازده سرمایه گذاری و سود سهام پرداختی منفی، مالیات منفی، سرمایه گذاری منفی و تأمین مالی منفی بر پیش بینی درماندگی مالی تأثیر دارد (CFC15).
ترکیب خالص جریان نقد عملیاتی مثبت، بازده سرمایه گذاری و سود سهام پرداختی منفی، مالیات منفی، سرمایه گذاری مثبت و تأمین مالی مثبت بر پیش بینی درماندگی مالی تأثیر دارد (CFC16).

3-7- متغیرهای تحقیق
متغیرهای این پژوهش به منظور آزمون فرضیه، به دو گروه متغیرهای مستقل و وابسته تقسیم می‌شوند:

3-7-1- متغیرهای مستقل
در این تحقیق، شانزده ترکیب جریان نقد عملیاتی،

به عنوان متغیرهای پیش بینی کننده تداوم فعالیت در نظر گرفتند. نتایج تحقیق نشان داد که از بین سه متغیر مورد بررسی، متغیرهای ارقام حاصل از فعالیت های عملیاتی و ارقام حاصل از فعالیت های تأمین مالی با متغیر وابسته تداوم فعالیت واحد تجاری دارای رابطه مثبت است و در نتیجه با افزایش این دو متغیر احتمال تداوم فعالیت شرکت ها نسبت به ورشکسته بودن آن ها افزایش می یابد.

2-14-15- منصورفر و همکاران
در سال 1392 منصورفر و همکاران در تحقیقی با عنوان «ترکیب اجزای جریان نقد و پیش بینی درماندگی مالی در بورس اوراق بهادار تهران» ترکیب سه جزء از اجزای صورت جریان نقد را با درماندگی مالی شرکت ها مورد آزمون قرار دادند. نتیجه تحقیق اینگونه بوده است که ترکیب خالص جریان نقد عملیاتی، سرمایه گذاری و تأمین مالی ابزار مناسبی برای پیش بینی درماندگی مالی شرکت ها بوده و از دو سال قبل از درماندگی، شواهد و علائم مناسبی را در این خصوص ارائه می دهند.

(جدول 2-1) خلاصه تحقیقات محققان خارجی
ردیف
نام محقق
سال
عنوان تحقیق
نتیجه
1
بیور
1966
نسبت های مالی، ابزاری برای پیش بینی درماندگی
1- شرکت‌های ورشکسته نه تنها جریان‌های نقد کمتری از شرکت‌های غیر ورشکسته دارند، بلکه مقدار ذخیره درآمد نقدی کمتری را نیز دارا می‌باشند. 2- اگر چه شرکت‌های ورشکسته سرمایه کمتری برای پوشش تعهدات خود دارند، ولی تمایل به گرفتن قروض بیشتری را نسبت به شرکت‌های غیر ورشکسته دارند. 3- نسبت گردش وجوه نقد به کل بدهی بیشترین قدرت پیش بینی را دارد.
2
آلتمن
1968
نسبت های مالی، تجزیه و تحلیل تفکیک کننده و پیش بینی ورشکستگی شرکت
ورشکستگی زمانی اتفاق می‌افتد که شرکت قادر به پرداخت بدهی‌های خود نیست، بنابراین از ادامه فعالیت تجاری‌اش باز می‌ماند.
3
اسپرینگیت
1978
پیش بینی احتمال شکست در شرکت های کانادایی
از تجزیه و تحلیل ممیزی برای انتخاب 4 نسبت مالی مناسب برای تشخیص شرکت‌های سالم و ورشکسته استفاده کرد که شامل متغیر های مستقل سرمایه در گردش به کل دارایی ها، سود قبل از بهره و مالیات به کل دارایی ها، سود قبل از مالیات به بدهی جاری و فروش به کل دارایی ها بود که با استفاده از این نسبت ها مدلی ارائه نمود که دقت آن 5/92% بود.
4
لارگی و استیکنی
1980
جریانات نقدی، تجزیه و تحلیل نسبت و ورشکستگی شرکت گرانت
قبل از این که متغیرهای تعهدی، قریب الوقوع بودن شکست تجاری را نشان دهد، جریانات نقد عملیاتی منفی بر روند رو به کاهش عملکرد شرکت اشاره می کنند.
5
زاوگین
1980
ارزیابی آسیب پذیری به شکست شرکت های صنعتی آمریکا
وی مدل جدیدی ارائه نمود که برخلاف سایر مدل‌های پیشین صرفاً به طبقه بندی شرکت‌ها به دو دسته ورشکسته و غیر ورشکسته نمی‌پرداخت و خروجی مدل وی به صورت عددی در دامنه صفر تا یک بود که نمایشگر احتمال ورشکستگی شرکت می‌باشد.
6
زاوگین
1983
پیش بینی عدم موفقیت شرکت
وی از تکنیک لاجیت برای طبقه بندی شرکت های ورشکسته استفاده کرده است که دقت کلی مدل در پیش بینی طبقه بندی شرکت ها به ترتیب 82% ، 83% ، 72% ، 73% و 80% برای سال های یک تا پنج سال قبل از ورشکستگی بود.
7
زیمجوسکی
1984
مسائل روش شناسی مربوط به منظور برآورد مدل پیش بینی درماندگی مالی
الگویی را ارائه نمود که نرخ دقتی حدود 78% برای یک سال قبل از ورشکستگی بدست آورد.
8
کیزی و بارتزاک
1985
به کارگیری جریان نقد عملیاتی برای پیش بینی درماندگی مالی
اطلاعات جریان نقدی عملیاتی نمی تواند قدرت پیش بینی اضافی نسبت به نسبت های تعهدی فراهم کنند. در عوض ثابت کردند که در نظر نگرفتن نسبت های جریان نقدی در تحقیقات ورشکستگی توسط آلتمن و سایرین، نامناسب بوده است.
9
وارد
1992
توانایی تغییرات پیش بینی شده از خالص و ناخالص جریانات نقدی با استفاده از 4 حالت مدل های درماندگی مالی
شرکت های درمانده نسبت به شرکت های سالم، دو سال قبل از وقوع درماندگی، دارای خالص جریانات نقد عملیاتی منفی و خالص جریانات نقد سرمایه گذاری مثبت می باشند.
10
وارد و فاستر
1996
تجزیه و تحلیل تجربی تئوری حسابداری مالی توماس در مورد درماندگی مالی
شرکت های درمانده نسبت به شرکت های سالم، دو سال قبل از وقوع درماندگی، دارای خالص جریانات نقد عملیاتی منفی و خالص جریانات نقد سرمایه گذاری مثبت می باشند.
11
جانتادج
2006
به کارگیری ترکیبات اجزای جریانات نقدی در پیش بینی درماندگی مالی
ترکیبات عملیاتی، سرمایه گذاری و تأمین مالی جریانات نقد، به پیش بینی قریب الوقوع بودن درماندگی مالی کمک می کنند.
12
گیولی و همکاران
2007
اندازه گیری گزارش محافظه کاری
محافظه کاری به طور مستقیم از طریق نقش افزایش وجوه نقد در دسترس و به طور غیر مستقیم از طریق نقش اطلاعاتی سبب کاهش سرمایه گذاری نقدی، جلوگیری از سرمایه گذاری با ارزش خالص فعلی کم، پایین نگه داشتن هزینه های نمایندگی و افزایش پس انداز به کاهش ریسک ورشکستگی کمک می کند.
13
لی و چانگ
2010
به کارگیری پایگاه منابع مالی در سیستم هشداردهنده درماندگی مالی واحدهای اقتصادی
متغیرهای پیش بینی کننده نسبت بدهی و جریانات نقد عملیاتی به ترتیب، یک و دو سال قبل از درماندگی، بیشترین قدرت پیش بینی و اعتبار را دارند.
14
لین و همکاران
2012

پیش بینی نکول از ی
ک کسب و کار کوچک با به کارگیری تعاریف مختلف از درماندگی مالی

با ارائه تعاریف مختلف از درماندگی مالی اقدام به پیش بینی عدم توان بازپرداخت بدهی (نکول) شرکت های کوچک در انگلستان نموده اند.

(جدول 2-2) خلاصه تحقیقات محققان داخلی
ردیف
نام محقق
سال
عنوان تحقیق
نتیجه
1
رسول زاده
1380
بررسی کاربرد مدل آلتمن برای پیش بینی ورشکستگی شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران
مدل آلتمن با 92% اطمینان وضعیت عدم ورشکستگی شرکت ها و با 81% اطمینان وضعیت ورشکستگی شرکت ها را قبل از ورشکستگی درست پیش بینی نموده است.
2
نظری
1380
بررسی رابطه محتوای اطلاعاتی صورت جریان های نقدی و تداوم فعالیت در شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران
1- شاخص های عملیات جاری مؤسسه، معیار مناسبی برای ارزیابی تداوم فعالیت نمی باشند. 2- از بین نسبت های مالی حاصل از صورت جریان وجوه نقد، صرفًا نسبت های مخارج سرمایه ای می توانند به عنوان معیار ارزیابی تداوم فعالیت شرکت ها مورد استفاده قرار گیرند.
3
سلیمانی امیری
1381
بررسی شاخص های پیش بینی کننده ورشکستگی در شرایط محیطی ایران
مدلی جهت پیش بینی بحران مالی در شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار ارائه نموده که نتایج حاصل از این تحقیق حاکی از آن بوده که مدل مزبور در یک، دو و سه سال قبل از بحران مالی، به ترتیب 95%، 83% و 95% کل نمونه را به طور صحیحی طبقه بندی نموده است.
4
شاکری
1382
بررسی کاربرد مدل اسپرینگیت برای پیش بینی ورشکستگی شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار
الگوی پیشنهادی قادر به پیش بینی صحیح ورشکستگی شرکت ها با دقت 84 درصد برای دو سال آینده می باشد. همچنین، الگو برای سال آینده را نیز با همان دقت 84 درصد پیش بینی می نماید.
5
راعی و فلاح پور
1383
پیش بینی درماندگی مالی شرکت ها با استفاده از شبکه های عصبی مصنوعی
مدل شبکه های عصبی مصنوعی در پیش بینی درماندگی مالی این شرکت ها، به طور معنی داری نسبت به مدل تحلیل تمایزی از دقت پیش بینی بیشتری برخوردار است.
6
مهرانی و همکاران
1383
استفاده از اطلاعات تاریخی مالی و غیرمالی جهت تفکیک شرکت های موفق از ناموفق
1- اطلاعات مالی و غیرمالی هر دو بر بازده سهام مؤثر هستند. 2- دو متغیر فروش و نرخ بازده حقوق صاحبان سهام دارای رابطه معناداری با بازده سهام بوده، ضمنًا شرکت های موفق بازده بیشتری نسبت به شرکت های ناموفق کسب کرده اند.
7
بهرامفر و ساعی
1385
ارائه مدل برای پیش بینی عملکرد (مالی و بازار) شرکت‌های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران با استفاده از اطلاعات مالی منتشره
یافته های تحقیق، در مورد تحلیل معنی دار بودن تفاوت اطلاعات مالی منتشره شرکت‌های موفق و ناموفق چنین نشان دادند که از نظر شاخص‌های فعالیت، وضعیت بدهی، متوسط اندازه ارزش دفتری دارایی و نوع صنعت، تفاوت‌های آماری با اهمیتی وجود دارد هر چند تفاوت وضعیت نقدینگی این دو گروه با اهمیت نیست.
8
نیکومرام و پور زمانی
1385
حاکمیت شرکتی و پیش بینی ورشکستگی شرکت‌ها
نسبت‌های مالی سود‌آوری و نقدینگی می‌تواند در متمایز ساختن شرکت ورشکسته و شرکت موفق مفید واقع شود.
9
مجتهدزاده و اسمعیلی
1387
بررسی معیارهای مورد استفاده حسابرسان مستقل در ارتباط با تداوم فعالیت بنگاه های اقتصادی در ایران
16 معیار را در خصوص تداوم فعالیت بنگاه های اقتصادی مؤثر دانسته اند که هفت معیار آن بیشترین اثر را از نظر حسابرسان داشته است.
10
پورزمانی و همکاران
1388
بررسی کارایی شاخص های کلان اقتصادی در الگوهای پیش بینی بحران مالی در محیط اقتصادی ایران
برای ارزیابی ورشکستگی در محیط اقتصادی یونان، تحلیل لاجیت و تحلیل ممیزی مورد استفاده قرار گرفت و متغیرهای به کار رفته در تحقیق را در این امر مؤثر دانسته اند.
11
خدامی پور و پور احمد
1389
بررسی توانایی متغیرهای مالی در پیش بینی جریان های نقدی عملیاتی با در نظر گرفتن وقفه های زمانی خاص
بین جریان های نقدی عملیاتی آتی و سود عملیاتی رابطه معناداری وجود دارد.
12
نبوی و همکاران
1389
پیش بینی ورشکستگی شرکت‌ها با استفاده از مدل لاجیت
مدل لاجیت با متغیرهای توضیحی تعریف شده در آن، بیشترین قدرت پیش بینی را نسبت به ورشکستگی شرکت‌ها در ایران دارا می‌باشند. دقت پیش بینی مدل برای سال ورشکستگی 5/87% و برای یک سال قبل از ورشکستگی 5/72% و برای دو سال قبل 5/52% می‌باشد.
13
رستمی و همکاران
1390
ارزیابی درماندگی مالی شرکت‌های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران
الگوی رگرسیون لجستیک نسبت به الگوی جمعی روش تحلیل پوششی داده‌ها در ارزیابی درماندگی مالی درون نمونه ای به طور معناداری بهتر عمل کرده است.
14
مرادزاده فرد و صیادی
1391
ارزیابی توان پیش بینی تداوم فعالیت شرکت ها براساس ارقام حاصل از صورت جریان وجوه نقد
متغیرهای ارقام حاصل از فعالیت های عملیاتی و ارقام حاصل از فعالیت های تأمین مالی با متغیر وابسته تداوم فعالیت واحد تجاری دارای رابطه مثبت است و در نتیجه با افزایش این دو متغیر احتمال تداوم فعالیت شرکت ها نسبت به ورشکسته بودن آن ها افزایش می یابد.
15

منصورفر و همکاران

1392

ترکیب اجزای جریان نقد و پیش بینی درماندگی مالی در بورس اوراق بهادار
تهران
ترکیب خالص جریان نقد عملیاتی، سرمایه گذاری و تأمین مالی ابزار مناسبی برای پیش بینی درماندگی مالی شرکت ها بوده و از دو سال قبل از درماندگی، شواهد وعلائم مناسبی را در این خصوص ارائه می دهند.

فصل سوم

روش شناسی تحقیق

3-1- مقدمه
دستیابی به اهداف علم یا شناخت علمی در صورتی میسر می‌شود که با روش شناسی درست همراه باشد. منظور از روش، مجموعه ابزار و تدابیری است که حصول به هدف نهایی و مطلوب را آسان می‌سازد. هدف از انجام هر تحقیق، کشف واقعیت است. واقعیت با کاوش و روشنگری روابط منطقی مربوط به ویژگی‌های اجزای موضوع تحقیق حاصل می‌شود. بنابراین، هر پژوهشگری پس از تعیین موضوع تحقیق باید به گزینش روش تحقیق بپردازد. روش تحقیق، پیروی از رویه های منظمی است که در جریان استفاده از شیوه های آماری و مرتبط ساختن عوامل موضوع تحقیق باید رعایت گردد (سرمد، 1384).
یک تحقیق زمانی علمی محسوب می‌شود که به صورت منطقی و منظم نسبت به مشکل گشایی و پیگیری گام به گام در جهت شناسایی مشکلات، گرد آوری داده‌ها، تجزیه و تحلیل آن‌ها و در نهایت استنتاج معتبر، پاسخگو باشد. از این رو تحقیق علمی صرفاً بر تجربه یا برداشت‌های شخصی و درک